पृथ्वी जयन्ती

पृथ्वी जयन्ती प्रत्येक वर्ष पुष २७ गते मनाइन्छ। यो दिनलाई “राष्ट्रिय एकता दिवस” को रूपमा पनि चिनिन्छ। पृथ्वी नारायण शाह आधुनिक नेपालको निर्माता हुन्, जसले नेपाललाई दर्जनौं साना राज्यहरूको जालोबाट मुक्त गराई एकीकृत राष्ट्रको रूप दिए।

पृथ्वी नारायण शाहको योगदान केवल भौगोलिक एकीकरणमा सीमित छैन, उहाँले राजनीतिक दूरदर्शिता, कूटनीति, सांस्कृतिक आत्मनिर्भरताको सिद्धान्त स्थापना गर्नुभयो, जुन आज पनि नेपाल राज्यको मूल अवधारणा हो। नेपालको इतिहासमा पृथ्वी नारायण शाहको नाम सुवर्ण अक्षरमा लेखिएको छ।

प्रारम्भिक जीवन

राजा पृथ्वी नारायण शाहको जन्म सन् १७२३ (वि.सं. १७७९) मा गोरखामा भएको थियो। उहाँ राजा नरभूपाल शाह र रानी कौशल्यावतीका सुपुत्र हुनुहुन्थ्यो। पृथ्वी नारायण शाह बाल्यकालदेखि नै मेधावी, साहसी र दूरदर्शी थिए।

गोरखा राज्य सानो भए पनि युद्धकला, राजनीति, कूटनीति आदिमा राम्रै सिपालु थियो। बाल्यकालदेखि नै पृथ्वी नारायणले युद्ध अभ्यास, नीति ज्ञान, धर्म, तथा प्रशासनिक विषयमा गहिरो अध्ययन गर्नुभयो। २० वर्षको उमेरमा राजा बनेपछि उहाँले गोरखाको सीमित शासनमा सीमित नबसी सम्पूर्ण नेपालको एकीकरण गर्ने दिगो योजना बनाउनु भयो।

पृथ्वी नारायणले बाल्यकालमा नै काठमाडौँ उपत्यकाको आर्थिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक महत्व बुझेका थिए। त्यसैले उहाँले उपत्यका विजयलाई आफ्नो अभियानको केन्द्रमा राख्नुभयो।

नेपालको एकीकरण

१७४३ मा गोरखाको राजगद्दी सम्हालेपछि पृथ्वी नारायण शाहले आफ्नो शासनक्षेत्र विस्तार गर्न थाले। सुरुमा उहाँले नुवाकोटलाई लक्ष्य बनाउनु भयो, जुन व्यापार र रणनीतिक हिसाबले अति महत्वपूर्ण स्थान थियो। तीन प्रयासपछि सन् १७४४ मा नुवाकोटलाई विजय गर्न सफल हुनु भयो।

यसपछि एकीकरण क्रमशः सन् १७६८ सम्म चल्यो। काठमाडौँ, पाटन र भक्तपुर विजय गरी नेपाललाई एक शक्तिशाली राष्ट्रको रूपमा उभ्याइयो। पृथ्वी नारायण शाहले आफ्नो युद्ध रणनीति, कूटनीति, र प्रशासनिक चातुर्यले गर्दा मात्र होइन, स्थानीय जनताको सहयोगबाट पनि एकीकरण सफल बनाउनु भयो।

नेपालको भूगोल, जातीयता, भाषा, धर्म आदि विविधता भएका जनसमूहलाई एउटै झण्डामुनि ल्याउनु सजिलो थिएन। तर, उहाँले “एक देश, एक जनता, एक राजा” भन्ने अवधारणालाई स्थापित गर्दै सबैतिर समानता र सहिष्णुताको सन्देश दिनुभयो।

पृथ्वी नारायणले नेपाललाई एकीकरण गरेर न मात्र देशको अस्तित्व बचाए, उहाँले बाह्य शक्तिहरूबाट नेपालको स्वतन्त्रतालाई पनि जोगाउनु भयो। खासगरी अंग्रेज विस्तारवादको हरेक प्रयासलाई उहाँको नीति, रणनीति र देशभक्तिपूर्ण दृष्टिकोणले परास्त गर्‍यो।

दिव्योपदेश

पृथ्वी नारायण शाहको शासनकालमा उहाँले आफ्ना उत्तराधिकारीहरूका लागि दिएको सल्लाहको संग्रहलाई दिव्योपदेश भनिन्छ। दिव्योपदेश केवल उपदेश होइन, त्यो नेपालको दीर्घकालीन नीति दस्तावेज हो।

दिव्योपदेशमा उल्लेख गरिएका मुख्य शिक्षाहरू:

नेपाललाई “दुई ढुंगाबीचको तरुल” भनिएको छ, जसले चीन र भारतजस्ता ठूला देशहरूबीच नेपालको संवेदनशील अवस्थालाई जनाउँछ।
विदेशीहरूसँग सावधानीपूर्वक व्यवहार गर्नुपर्ने, उनीहरूलाई व्यापारका लागि मात्र सीमित गर्नु पर्ने सल्लाह दिइएको छ।
नेपालको आर्थिक नीति आत्मनिर्भर बनाउनु पर्ने, विदेशी व्यापारमा निर्भर नभई आफ्नै उत्पादन र बजार विकास गर्नुपर्ने भनिएको छ।
सबै जात, धर्म, समुदायलाई सम्मान गर्नुपर्ने र विविधतामा एकता कायम राख्नुपर्ने शिक्षा दिइएको छ।
भ्रस्टाचार, अनाचार र विलासी जीवनशैलीको विरोध गरिएको छ।

दिव्योपदेश आज पनि नेपालका नीति निर्माता, प्रशासक र नेताहरूका लागि अनुकरणीय दस्तावेज हो।

पृथ्वी जयन्तीको इतिहास

पृथ्वी जयन्तीलाई १९५१ देखि नै राष्ट्रिय एकता दिवसको रूपमा मनाइँदै आएको हो। नेपालका विभिन्न शासकहरूले पृथ्वी नारायण शाहको योगदानको कदर गर्दै यो दिन सार्वजनिक बिदा दिंदै आएका थिए।

२०६३ सालको जनआन्दोलनपछि नयाँ संविधान निर्माण प्रक्रियासँगै केही व्यक्तिहरूले यो दिनलाई “राजतन्त्रको प्रतीक” भन्दै विरोध गर्न थाले। त्यसै क्रममा सन् २००६ मा सरकारले यो दिनको सार्वजनिक बिदा हटायो।

तर, लामो विवादपछि २०२३ मा सरकारले पृथ्वी जयन्तीमा पुनः सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गऱ्यो। राष्ट्रको एकता, गौरव, र इतिहासलाई सम्मान गर्न यो आवश्यक भएको भन्दै पुनः मान्यता दिइयो।

आजको दिन केवल राजासँग सम्बन्धित होइन, राष्ट्रप्रेम, एकता र स्वाभिमानको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ।

वर्तमान सन्दर्भ

आज पृथ्वी जयन्ती देशभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइन्छ। विद्यालय, कलेज, तथा सार्वजनिक संस्थानहरूमा विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ।

सरकारी तथा निजी संस्थाहरूले पृथ्वी नारायण शाहको तस्बिरमा माल्यार्पण, भाषण प्रतियोगिता, प्रदर्शनी, तथा दिव्योपदेशको वाचन गरेर उहाँको योगदान सम्झिन्छन्।

गोरखाबाट काठमाडौँसम्म मशाल यात्रा आयोजना गरिन्छ, जसले एकताको सन्देश फैलाउँछ। यस दिन राष्ट्रिय झण्डा फहराइन्छ, सेनाको परेड आयोजना गरिन्छ, र ऐतिहासिक चित्रहरू प्रदर्शित गरिन्छ।

सामाजिक सञ्जाल, मिडिया र अनलाइन प्लेटफर्महरूमा समेत पृथ्वी नारायण शाहप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गरिन्छ।

वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको

सामग्रीको तालिका