वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
गणतन्त्र दिवस
गणतन्त्र दिवस
गणतन्त्र दिवस (नेपाली: गणतन्त्र दिवस) नेपालमा मनाइने एक राष्ट्रिय दिवस हो। यो दिवस २०६५ जेष्ठ १५ गते पहिलो पटक बसेको संविधानसभाको बैठकको सम्झनामा मनाइन्छ। उक्त दिन नेपालले २४० वर्ष लामो शाह वंशको शासन अन्त्य गर्दै आफुलाई गणतन्त्र राष्ट्र घोषणा गरेको थियो। यसले नेपालमा दशक लामो द्वन्द्व अन्त्य गर्दै नयाँ युगको सुरुवात गरेको मानिन्छ। गणतन्त्र दिवस हरेक वर्ष जेष्ठ १५ गते विभिन्न कार्यक्रमहरूसहित देशभर मनाइन्छ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
नेपालको आधुनिक एकीकरण सन् १७६८ मा भएको हो। त्यसपछिका दिनहरूमा विभिन्न समयको शासन प्रणाली अनुभव गर्यो। राणाहरूको शासनकालमा राजा औपचारिक मात्र थिए र सम्पूर्ण शक्ति राणा प्रधानमन्त्री र तिनका वंशमा सीमित थियो। जनतामा राणा शासनप्रति असन्तुष्टि बढ्दै जाँदा सन् १९५१ मा एक क्रान्ति भयो जसले राणा शासन अन्त्य गर्यो र नेपालमा संवैधानिक राजतन्त्रको सुरुवात भयो।
तर सन् १९६० मा राजा महेन्द्रले संविधान निलम्बन गर्दै पञ्चायती व्यवस्था लागू गरे। यसले पुन: राजालाई कार्यकारी अधिकार दिएको थियो। सन् १९९० को जनआन्दोलनले पञ्चायती व्यवस्था अन्त्य गर्दै फेरि संवैधानिक राजतन्त्र स्थापना गर्यो। राजा वीरेन्द्रले केही लोकतान्त्रिक सुधारहरू ल्याएका थिए।
राजतन्त्रदेखि गणतन्त्रसम्मको यात्रा
नेपालको आधुनिक एकीकरण सन् १७६८ मा पृथ्वीनारायण शाहले विभिन्न साना राज्यहरूलाई एकत्रित गर्दै गरे। त्यसपछि, सन् १८४६ मा जङ्गबहादुर राणाले राणा शासनको स्थापना गरे, जसले प्रधानमन्त्री पदलाई वंशानुगत बनायो र राजालाई औपचारिक भूमिकामा सीमित गर्यो। सन् १९५१ को क्रान्तिले राणा शासनको अन्त्य गर्दै संवैधानिक राजतन्त्रको सुरुवात गर्यो।
तर, सन् १९६० मा राजा महेन्द्रले संविधान निलम्बन गर्दै पञ्चायती व्यवस्था लागू गरे, जसले पुनः राजालाई कार्यकारी अधिकार प्रदान गर्यो। सन् १९९० को जनआन्दोलनले पञ्चायती व्यवस्था अन्त्य गर्दै संवैधानिक राजतन्त्र पुनःस्थापित गर्यो।
लोकतन्त्रको पुनः स्थापनादेखि गणतन्त्र घोषणा सम्म
सन् १९९१ मा ३२ वर्षपछि पहिलोपटक निर्वाचित सरकार गठन भयो। तर यो सरकारले लिएको नीतिले आर्थिक संकट निम्त्यायो। त्यसपछि सन् १९९६ मा माओवादी विद्रोह सुरु भयो, जसले दशक लामो गृहयुद्धमा रुप लियो। अन्ततः सन् २००६ को लोकतान्त्रिक आन्दोलन (सातदलीय गठबन्धन र माओवादी मिलेर) ले राजा ज्ञानेन्द्रको निरंकुशता अन्त्य गर्यो र माओवादीलाई मुख्यधारको राजनीतिमा ल्यायो।
सन् २००८ मा पहिलो संविधानसभा निर्वाचनपछि नेपालमा राजतन्त्र समाप्त भई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरियो।
गणतन्त्र दिवसको उत्सव र कार्यक्रमहरू
गणतन्त्र दिवसको मुख्य कार्यक्रम राजधानी काठमाडौंको टुँडिखेलस्थित सैनिक मञ्चमा आयोजना हुन्छ। यहाँ नेपाली सेनाद्वारा सैन्य परेड, सांस्कृतिक झाँकी, र विविध प्रदर्शनी गरिन्छ। यस कार्यक्रमले नेपालको राष्ट्रिय एकता, विविधता र सांस्कृतिक धरोहरलाई सम्मान प्रकट गर्दछ।
अघिल्ला वर्षहरूमा सरकारले यो दिनलाई सार्वजनिक बिदाका रूपमा घोषणा गरेको थियो। तर सन् २०१९ पछि सार्वजनिक बिदा कटौती गरिएको छ। यद्यपि सरकारी कार्यालय, विद्यालय, र विभिन्न संस्थाहरूमा आफ्नै स्थानमा कार्यक्रम गरेर यो दिवस मनाउने गरिन्छ।
मानव अधिकारको प्रतीक
गणतन्त्र दिवस नेपालको राजनीतिक इतिहासमा एक ऐतिहासिक मोड हो, जुन दिन नेपाली जनताले सच्चा अर्थमा शासनसत्तामा आफ्नो स्थान सुरक्षित गरे। यो दिवसले नेपाललाई एक लोकतान्त्रिक गणराज्य बनाएको दिन हो—जहाँ राजा होइन, जनता सर्वोच्च छन्। गणतन्त्रको घोषणाले नेपाली जनताको दशकौंको संघर्ष, बलिदान र जनआन्दोलनको सफल परिणतिलाई जनाउँछ।
यो दिवसले मानव अधिकार, समानता, स्वतन्त्रता, सामाजिक न्याय, र प्रतिनिधित्वको अवधारणा माथि बल दिन्छ। जहाँ नागरिकहरू जात, धर्म, वर्ग, लिंग आदिको आधारमा विभेद नभइ समान अधिकार प्राप्त गर्छन्। राज्य र शासन नागरिकको सेवकको रूपमा कार्य गर्न बाध्य हुन्छ भन्ने मान्यता गणतन्त्रमा केन्द्रित हुन्छ।
साथै, यो दिवसले विशेषगरी माओवादी युद्धकालमा, जनआन्दोलन २०६२/६३ मा, र त्यसअघि पनि पञ्चायती शासनको विरुद्धमा भएको जनसंघर्षमा सहभागी भएका हजारौं नागरिकहरूको त्याग र बलिदानलाई सम्झनाको रूपमा पनि लिने गरिन्छ। विद्यालय, कलेज, विश्वविद्यालयहरूमा यस दिवसको महत्वलाई शिक्षामार्फत प्रसार गर्ने कार्यले नयाँ पुस्तामा लोकतान्त्रिक चेतनाको विकासमा सहयोग पुर्याउँछ।
लोकतन्त्रको सुदृढीकरण
नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएसँगै राजनीतिक रूपान्तरणको एक नवीन अध्यायमा प्रवेश गर्यो। यद्यपि, संविधानको कार्यान्वयन, संघीयताको व्यवहारिकता, र सुशासनको स्थायित्व अझै चुनौतिपूर्ण अवस्थामा छ। गणतन्त्र दिवसले हामीलाई केवल विगत सम्झाउने मात्र होइन, वर्तमानको आत्ममूल्यांकन र भविष्यका लागि दिशानिर्देश पनि दिन्छ।
गणतन्त्रको सार जनताको सशक्तिकरण, समावेशिता, पारदर्शिता र उत्तरदायित्वमा आधारित हुन्छ। यसैले, आगामी वर्षहरूमा गणतन्त्र दिवस केवल परेड र भाषणमा सीमित नरही, जनतासँग सरोकार राख्ने विषयमा छलफल र संवादको अवसर बन्न आवश्यक छ।
भविष्यमा यो दिवस शिक्षालयहरूमा लोकतन्त्रबारे गहन अध्ययनको विषय बन्नुपर्छ, विद्यालय तहमा ‘लोकतान्त्रिक मूल्य’ सम्बन्धी पाठ्यक्रम समावेश गरिनुपर्छ, र ग्रामीण भेगसम्म यसको सन्देश पुग्नुपर्नेछ। यसरी, गणतन्त्र दिवसले केवल एउटा सम्झनाको दिन हैन, अपितु लोकतन्त्रलाई व्यवहारमा ल्याउने, मूल्यलाई आत्मसात गर्ने, र शासनलाई जनउत्तरदायी बनाउने अभियानको रुपमा विकसित हुन सक्छ।
गणतन्त्र दिवसको दीर्घकालीन भविष्य त्यतिबेला सुनिश्चित हुन्छ, जब नागरिकहरू सचेत, सशक्त र सहभागी बनिन्छन्; र राज्य, जनताको सेवामा सच्चा अर्थमा प्रतिबद्ध हुन्छ।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
