धनुषाधाम नगरपालिका

धनुषाधाम, धनुषा जिल्लाको एक नगरपालिका हो, जो प्रदेश नम्बर २, दक्षिणपूर्वी नेपालमा स्थित छ। यो नगरपालिका १८ मे २०१४ मा गोविन्दापुर, उम्मेप्रेमपुर, यज्ञभूमि र धनुषाधाम गाउँ विकास समितिहरू (VDCs) को मिलाएर स्थापना गरिएको हो। धनुषाधाम हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको लागि एक प्रमुख धार्मिक स्थल हो, जहाँ भगवान शिवको धनुषको एउटा भाग रहेको विश्वास गरिन्छ, जुन रामाले सीताको स्वयंवरका अवसरमा तोडेका थिए। यस ठाउँमा धनुषको बाँकी अंशको मन्दिर रहेको छ, जुन विश्वभरिका हिन्दू भक्तजनहरूको दर्शन गर्नका लागि आकर्षणको केन्द्र बनेको छ। यस कारणले यसलाई "धनुषाधाम" भनिन्छ।

प्रत्येक वर्ष मकर संक्रान्तिका अवसरमा यहाँ विशेष पर्व मनाइन्छ, र भक्तजनहरूले धनुषाधाम मन्दिरमा पूजा अर्चना गर्छन्। यो स्थल जनकपुरदेखि १८ किलोमिटर दूरीमा स्थित छ र यहाँ जानका लागि सिमेन्टेड सडकमार्ग उपलब्ध छ। यातायातका लागि यहाँ कार, मोटरसाइकल, बस आदि प्रयोग गर्न सकिन्छ, र बस यात्रा गरेर जनकपुरदेखि ४५ मिनेटमा धनुषाधाम पुग्न सकिन्छ।

१९९१ को नेपाल गणना अनुसार, यहाँको जनसंख्या ६,४५० रहेको थियो, र १,२६७ घरधुरीमा बाँस्ने गरिन्छ। धनुषाधाम धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण स्थल हो, र यहाँको समृद्धि र आकर्षण वर्षैपिच्छे बढ्दै गएको छ।

भौगोलिक अवस्था

धनुषाधाम नगरपालिका, धनुषा जिल्लामा अवस्थित एक महत्वपूर्ण धार्मिक र सांस्कृतिक स्थल हो, जसको भौगोलिक अवस्थाले यसलाई विशेष बनाउँछ। यो नगरपालिका मुख्यतः तराई क्षेत्रमा स्थित छ, जुन समथर र उर्वर भूमिसँग परिचित छ। धनुषाधाम जनकपुर शहरको दक्षिणी भागमा १८ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ, र यस क्षेत्रको जलवायु उष्ण एवं आर्द्र प्रकारको छ। यहाँको तापक्रम गर्मीयाममा अत्यधिक उच्च र जाडोमा सामान्यतया शीतल रहन्छ।

यस क्षेत्रको भौगोलिक संरचना समथर र उपजाउ भूमि भएकोले, कृषि गतिविधिहरू यहाँको मुख्य व्यवसायको रूपमा रहेको छ। यहाँका कृषकहरूले विभिन्न प्रकारका कृषि उत्पादनहरू जस्तै, धान, गहुँ, मकै, आलु, मटर, र तरकारीहरू खेती गर्छन्। धनुषाधामको नदियाँ र नालाहरू सिंचाइको प्रमुख स्रोतको रूपमा प्रयोग हुन्छन्, जसले कृषि उत्पादनमा वृद्धि ल्याउँछ।

धनुषाधाम नगरपालिकाको भू-रचनाले यसलाई अन्य तराई क्षेत्रहरूको जस्तै साना बाढी जोखिमयुक्त क्षेत्रमा राख्दछ, विशेष गरी वर्षा याममा। यहाँका कृषकहरूले सिंचाइका लागि नदियाँ र नालाहरूको उपयोग गर्दछन्, तर बाढी र डुबानको सम्भावनाले पनि चुनौतीहरू सिर्जना गर्न सक्छ।

धनुषाधाम नगरपालिका भौगोलिक दृष्टिले कृषि र जलवायुको दृष्टिले उपयुक्त क्षेत्र हो, जसले यस क्षेत्रलाई आर्थिक र सांस्कृतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण बनाउँछ।

पर्यटन

धनुषाधाम नगरपालिका, धनुषा जिल्लामा स्थित एक प्रमुख धार्मिक र सांस्कृतिक स्थल हो, जहाँ पर्यटकहरूको आगमन निरन्तर रहन्छ। यो क्षेत्र धार्मिक दृष्टिले महत्वपूर्ण छ, विशेष गरी हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि। धनुषाधामको प्रमुख आकर्षण भनेको भगवान शिवको धनुषको एक टुक्रा रहेको स्थान हो, जुन रामायणका अनुसार भगवान रामले सीताको स्वयंबरमा तोडेका थिए। यो स्थान अहिले एक प्रसिद्ध मन्दिर बनिसकेको छ, र यहाँ हरेक वर्ष मकर संक्रान्तिको अवसरमा ठूलो मेला आयोजना हुन्छ। भक्तजनहरूले यस मन्दिरमा पूजा अर्चना गर्नका लागि नेपालका विभिन्न भाग र विदेशबाट पनि यहाँ यात्रा गर्छन्।

धनुषाधामको धार्मिक महत्त्व र यहाँको मन्दिरले विश्वभरिका हिन्दू भक्तजनहरूलाई आकर्षित गर्दछ। यसको साथै, मन्दिरको चारैतिरका क्षेत्रहरू पनि धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व राख्दछन्, जहाँ भक्तजनहरू ध्यान, प्रार्थना र पूजा गर्ने वातावरणमा समय बिताउँछन्।

धनुषाधाम, जनकपुरबाट १८ किलोमिटरको दूरीमा रहेको हुँदा, यातायातको राम्रो सुविधा पनि उपलब्ध छ। यहाँबाट जनकपुर जाने र आउने बस, मोटरसाइकल र कार जस्ता यातायातका साधनहरू प्रचलित छन्। यात्रा गर्नको लागि बसमार्गमा ४५ मिनेटको यात्रा गर्नुपर्छ, जसले यहाँका आगन्तुकहरूको पहुँचलाई सहज बनाउँछ।

त्यसका अतिरिक्त, धनुषाधामको आसपासको क्षेत्रले ग्रामीण जीवन र संस्कृति पनि देखाउन सक्छ, जसले ग्रामीण पर्यटनको अवसर प्रदान गर्दछ। स्थानीय संस्कृतिको अनुभव लिनका लागि पर्यटकहरू यहाँका बजार, मेला र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको आनन्द लिन सक्छन्।

धनुषाधाम एक धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण स्थल हो, जहाँ पर्यटकहरूलाई न केवल धार्मिक अनुभव प्राप्त हुन्छ, बरु यहाँको सांस्कृतिक धरोहर र ग्रामीण जीवन पनि आकर्षक बनाउँछ।

शिक्षा र स्वास्थ्य

धनुषाधाम नगरपालिका, धनुषा जिल्लामा स्थित एक प्रमुख धार्मिक स्थल मात्र नभएर यहाँका शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्र पनि विकासको क्रममा रहेका छन्। शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाले यहाँका नागरिकहरूको सामाजिक र आर्थिक अवस्थामा सुधार ल्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्।

शिक्षा: धनुषाधाम नगरपालिका शिक्षा क्षेत्रमा सकारात्मक परिवर्तनका लागि केही महत्त्वपूर्ण कदमहरू चालेको छ। यहाँका विद्यालयहरूको संख्या र छात्र-छात्राहरूको नामांकन वृद्धि भएको छ, विशेष गरी सरकारी र निजी विद्यालयहरूमा। यस नगरपालिकामा शिक्षा क्षेत्रमा बालिका शिक्षा र महिला सशक्तिकरणका लागि विशेष योजना र कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गरिएका छन्। तथापि, यहाँको शिक्षा प्रणालीमा केही चुनौतीहरू भने अझै पनि रहेका छन्। विद्यालयहरूको आधारभूत पूर्वाधारमा सुधार, शिक्षिकाहरूको तालिम र शैक्षिक गुणस्तरमा वृद्धि गर्ने आवश्यकताहरू छन्। विद्यालयको ढाँचामा सुधार, नवीनतम प्रविधिको समावेश र शिक्षकहरूको क्षमता वृद्धिले शिक्षामा अझ सुधार ल्याउन सक्दछ।

स्वास्थ्य: स्वास्थ्य क्षेत्र पनि धनुषाधाम नगरपालिका मा सुधारको प्रक्रियामा छ, यद्यपि यहाँ पनि सुधारका लागि थुप्रै कामहरू गर्न बाँकी छन्। यहाँका ग्रामीण क्षेत्रहरूमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच सीमित छ, जसले नागरिकहरूको स्वास्थ्यमा असर पुर्याएको छ। स्थानीय स्वास्थ्य केन्द्रहरूको संख्या वृद्धि र स्वास्थ्य सेवाका लागि आवश्यक उपकरण र स्वास्थ्यकर्मीहरूको तालिममा सुधार गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ। यसका अतिरिक्त, महिला स्वास्थ्य, बाल स्वास्थ्य र वृद्धावस्थासम्बन्धी सेवामा विशेष ध्यान दिनुपर्ने छ। स्वास्थ्य शिक्षा र सार्वजनिक स्वास्थ्य कार्यक्रमहरूको प्रचुर प्रचार र जागरूकता फैलाउनु, जस्तै पोषण, सरसफाइ र स्वास्थ्यका अन्य पहलुहरूमा जनतालाई जागरूक बनाउनु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।

धनुषाधाम नगरपालिका शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि विकासको प्रक्रियामा अघि बढिरहेको छ। यद्यपि, यहाँ सुधारका लागि अझै केही महत्त्वपूर्ण कदमहरू चाल्न आवश्यक छ, जसले यहाँका नागरिकहरूको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउन र समग्र क्षेत्रमा समृद्धि ल्याउन मद्दत पुर्याउनेछ।

आर्थिक व्यवसायहरू

धनुषाधाम नगरपालिका, धनुषा जिल्लामा स्थित एक प्रमुख धार्मिक स्थल हो र यहाँका आर्थिक गतिविधिहरू विविध र सशक्त छन्। यहाँको अर्थतन्त्र कृषि, व्यापार, सेवाप्रधान उद्योग र पर्यटनमा आधारित छ, जसले क्षेत्रको सामाजिक र सांस्कृतिक जीवनसँग मिलेर आर्थिक विकासको प्रक्रिया अघि बढाएको छ। कृषि यहाँको प्रमुख उद्योग हो, जहाँ अधिकांश जनसंख्या कृषि क्रियाकलापमा संलग्न छ। उर्वर माटो र समथर भू-भागका कारण यहाँ धान, गहुँ, मकै, आलु, मटर र विभिन्न तरकारीहरूको उत्पादन ठूलो मात्रामा गरिन्छ। सिंचाइका लागि नदियाँ र नालाहरूको प्रयोग गर्दा उत्पादनमा वृद्धि ल्याउँछ, तर अझै पनि पारम्परिक कृषि विधिहरूको प्रयोग हुने गरेको छ। यदि आधुनिक कृषि उपकरण र प्रविधिको प्रयोग बढाइन्छ भने, उत्पादनमा सुधार र कृषकहरूको आम्दानीमा वृद्धि गर्न सकिन्छ।

व्यापार क्षेत्र पनि धनुषाधाम नगरपालिका आर्थिक दृष्टिले महत्वपूर्ण छ। यहाँका प्रमुख बजारहरू, विशेष गरी धनुषाधाम मन्दिरको नजिकका बजारहरू, व्यापारिक गतिविधिहरूका लागि महत्त्वपूर्ण केन्द्र बनेका छन्। विभिन्न किराना पसल, निर्माण सामग्रीका पसल, वस्त्र पसल र औषधि पसलहरू स्थानीय अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्याइरहेका छन्, यद्यपि यस क्षेत्रमा अझै नवप्रवर्तन र सुधारको आवश्यकता छ। साथै, सेवाप्रधान उद्योगहरूको विकासमा पनि ध्यान दिनु आवश्यक छ। विशेषगरी धार्मिक पर्यटनसँग सम्बन्धित होटल, गेस्ट हाउस र अन्य सेवाहरूको विस्तारले यहाँका स्थानीय बासिन्दाहरूलाई रोजगारीका अवसरहरू प्रदान गरेको छ। धार्मिक पर्यटकहरूको आगमनले आर्थिक स्थिति थप सुदृढ गरेको छ।

हस्तशिल्प उद्योग पनि यहाँका नागरिकहरूको आम्दानीमा योगदान पुर्याउँछ। स्थानीय कच्चा पदार्थहरूको प्रयोग गरेर माटोका भाँडा, हस्तनिर्मित वस्त्र र काठका सामग्रीजस्ता उत्पादनहरू बाह्य र स्थानीय बजारमा बिक्री हुने गर्दछन्। यस क्षेत्रको हस्तशिल्प उद्योगको प्रवर्धन र प्रचारले यहाँका नागरिकहरूको आर्थिक स्थिति सुधार्न मद्दत पुर्याउन सक्छ।

धार्मिक पर्यटन क्षेत्रले पनि धनुषाधाम नगरपालिका अर्थव्यवस्थामा ठूलो भूमिका खेल्दछ। धनुषाधाम मन्दिरको धार्मिक महत्त्वका कारण, यहाँ नियमित रूपमा हजारौं श्रद्धालु र पर्यटकहरू आउँछन्। यसले मन्दिर क्षेत्रको आसपासका व्यवसायिक गतिविधिहरूलाई प्रोत्साहन दिने काम गर्छ। मन्दिरको वार्षिक महोत्सव र अन्य धार्मिक कार्यक्रमहरूले पनि स्थानीय व्यापार र सेवाप्रधान उद्योगहरूको विस्तारमा मद्दत पुर्याउँछन्।

साथै, यहाँका कृषि उत्पादनमा आधारित उद्योगहरूको विकास, पर्यटनको विस्तार र हस्तशिल्पका उत्पादनहरूको प्रवर्धनले धनुषाधाम नगरपालिका क्षेत्रको आर्थिक स्थितिमा थप सुधार ल्याउन सक्छ। यसका अलावा, नयाँ व्यापारिक अवसरहरूको सिर्जना र साना उद्योगहरूको प्रवृद्धि पनि महत्त्वपूर्ण हुने छ। धनुषाधाम नगरपालिका कृषि, व्यापार, सेवाप्रधान उद्योग र धार्मिक पर्यटनमा आधारित समृद्ध क्षेत्र हो, जसले यहाँका नागरिकहरूको रोजगारी र आम्दानीका स्रोतहरूलाई सुदृढ गर्दै आएको छ।

यातायात

धनुषाधाम नगरपालिका, धनुषा जिल्लामा स्थित एक प्रमुख धार्मिक स्थल भए तापनि यहाँको यातायात व्यवस्था पनि महत्त्वपूर्ण रूपमा विकसित हुँदै आएको छ। यस नगरपालिकाको यातायात प्रणाली मुख्य रूपमा सडकमार्गमा आधारित छ, जसले यसलाई आसपासका प्रमुख शहरहरू र अन्य क्षेत्रहरूसँग जडान प्रदान गर्दछ। धनुषाधाम जनकपुरसँग मात्र १८ किलोमिटरको दुरीमा स्थित रहेको छ, र यहाँको सडक संरचना विस्तार र सुधारसँगै यातायातको पहुँच पनि सहज र प्रभावकारी बनिरहेको छ। पक्की र कच्चा सडकमार्गहरूको सुधारले बस, कार, मोटरसाइकल र अन्य यातायात साधनहरूलाई यहाँसम्म पहुँच पुर्याउन सहयोग पुर्याएको छ। जनकपुरबाट धनुषाधामसम्म बसको यात्रा करिब ४५ मिनेटमा सम्पन्न हुन्छ, जसले क्षेत्रीय जडानलाई थप सुदृढ बनाएको छ। यसका अतिरिक्त, सार्वजनिक यातायातको व्यवस्था पनि यहाँका नागरिकहरूका लागि उपलब्ध छ, जसमा बस र टेम्पो सेवाहरू प्रमुख छन्। यद्यपि, यी सेवाहरूको संख्या र समन्वयमा अझै सुधारको आवश्यकता रहेको छ, र थप सेवा विस्तार गर्न सकिन्छ।

धनुषाधाम नगरपालिका यातायातको सुधार प्रक्रियामा रहेको छ, यहाँ केही चुनौतीहरू पनि छन्। विशेष गरी, वर्षा याममा बाढी र डुबानका कारण सडकहरूको अवस्था कमजोर बन्न सक्छ, जसले यातायातमा अवरोध पुर्याउन सक्छ। साथै, यातायात साधनहरूको अभाव र अव्यवस्थित व्यवस्था पनि समस्याहरू सिर्जना गर्दैछन्। यस्तो अवस्थामा, यात्रुहरूले समय र धनको अपव्यय गर्ने अवस्थासम्म पुग्न सक्छन्। यस समस्याको समाधानका लागि, सडकहरूको मर्मत र पुनर्निर्माण साथै सार्वजनिक यातायात सेवा विस्तारको आवश्यकता छ। यसका अतिरिक्त, यातायातको साधनहरूको संख्या र व्यवस्थापनमा सुधार गरेर यात्रुहरूको सुरक्षित र समयमै यात्रा सुनिश्चित गर्न सकिन्छ। यसका लागि, स्थानीय सरकार र अन्य सरकारी निकायहरूको समन्वय र सहकार्य महत्त्वपूर्ण हुनेछ।धनुषाधाम नगरपालिका यातायात सेवामा सुधारको प्रक्रियामा रहेको छ र यहाँका नागरिकहरूको आवागमनलाई थप सहज र प्रभावकारी बनाउन थप सुधार र समन्वयको आवश्यकता रहेको छ।

सामाजिक तथा आर्थिक अवस्था

धनुषाधाम नगरपालिका, धनुषा जिल्लामा स्थित एक प्रमुख धार्मिक स्थल मात्र होइन, अपितु एक समृद्ध सामाजिक र आर्थिक जीवन भएका क्षेत्र हो। यहाँको सामाजिक र आर्थिक अवस्था प्रमुख रूपमा धर्म, कृषि, व्यापार र सेवाप्रधान उद्योगहरूमा आधारित छ। यो क्षेत्र धार्मिक महत्त्वका कारण प्रसिध्द छ, तर सामाजिक र आर्थिक दृष्टिले पनि यो नगरपालिकाले उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ। यहाँको समाज विविध जातीय र सांस्कृतिक समुदायहरूबाट भरिएको छ, जसले समाजमा आपसी सहिष्णुता र सांस्कृतिक मेलमिलापको माहौल बनाएको छ। विभिन्न जातजाति र धर्मका मानिसहरू एकसाथ बसोबास गर्दै, आपसमा एकअर्काको परम्परामा सम्मान राख्दै जीवन यापन गर्दैछन्।

धनुषाधाम नगरपालिका एक बहुसांस्कृतिक र बहुजातीय क्षेत्र हो। यहाँका प्रमुख जातीय समुदायहरूमा मैथिली, राजवंशी, ब्राह्मण, क्षत्री, र अन्य थुप्रै जातिहरू समावेश छन्, जसले यहाँको सांस्कृतिक र धार्मिक विविधतालाई समृद्ध बनाएको छ। यहाँको समाजमा प्रमुख धार्मिक चाडपर्व र सांस्कृतिक उत्सवहरू महत्त्वपूर्ण स्थान राख्छन्, जसले समृद्धि र शान्तिको वातावरण सिर्जना गर्छ। धार्मिक रूपमा, धनुषाधाम मन्दिरको महत्त्व विशेष छ, र यहाँका नागरिकहरूले मन्दिर दर्शनका अवसरमा धार्मिक गतिविधिहरूमा सक्रिय भाग लिन्छन्। यद्यपि, सामाजिक दृष्टिले केही चुनौतीहरू पनि छन्, जस्तै बालविवाह, महिला सशक्तिकरण र सामाजिक असमानता। महिलाहरूको शिक्षा र अधिकारका क्षेत्रमा सुधारको लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन भइरहेका छन्, तर अझै धेरै काम गर्नु बाँकी छ।

आर्थिक दृष्टिले, धनुषाधाम नगरपालिका क्षेत्र कृषि, व्यापार र सेवाप्रधान उद्योगहरूसँग जोडिएको छ। यहाँका अधिकांश नागरिकहरू कृषि क्रियाकलापमा संलग्न छन्, र यहाँको माटो उर्वर र समथर भएकाले कृषिमा राम्रो उत्पादन गर्न सकिन्छ। यहाँका प्रमुख कृषि उत्पादनमा धान, गहुँ, मकै, आलु, मटर र तरकारीहरू समावेश छन्। तथापि, यहाँको कृषि प्रणाली अझै पुराना र पारम्परिक विधिहरूसम्म सीमित छ, र आधुनिक कृषि प्रविधिहरूको प्रयोगको कमी छ। यदि यहाँको कृषिमा आधुनिक उपकरण र प्रविधिहरूको प्रयोग गरिन्छ भने, कृषि उत्पादनमा वृद्धि ल्याउन र कृषकहरूको जीवनस्तर सुधार गर्न मद्दत मिल्नेछ।

व्यापारिक गतिविधिहरू पनि धनुषाधाम नगरपालिकाको प्रमुख आर्थिक आधारहरू हुन्। यहाँका बजारहरू विशेष गरी धनुषाधाम मन्दिर नजिकका क्षेत्रहरूमा व्यापारिक गतिविधिहरूका लागि महत्त्वपूर्ण केन्द्र बनेका छन्। यहाँका किराना पसल, निर्माण सामग्रीका पसल, वस्त्र पसल, औषधि पसल र अन्य व्यापारिक प्रतिष्ठानहरूले स्थानिय अर्थतन्त्रलाई बल दिएको छ। व्यापार क्षेत्रमा सुधार र नवप्रवर्तनको आवश्यकता छ, जसले यहाँको आर्थिक स्थायित्व र समृद्धिमा योगदान पुर्याउन सक्छ।

धार्मिक पर्यटन यहाँको प्रमुख आय स्रोत हो। मन्दिर दर्शनका लागि आउने श्रद्धालुहरूको आगमनले स्थानिय होटल, गेस्ट हाउस र अन्य सेवाहरूलाई प्रोत्साहन दिएको छ। धार्मिक पर्यटनसँग सम्बन्धित सेवाप्रधान उद्योगहरूको विकासले यहाँका नागरिकहरूको रोजगारीको अवसर बढाएको छ। साथै, यहाँका नागरिकहरू हस्तशिल्प उद्योगमा पनि संलग्न छन्, जहाँ उनीहरूले स्थानीय कच्चा पदार्थहरूबाट माटोका भाँडा, वस्त्र, र अन्य सामग्री बनाउँछन्। यस्ता हस्तशिल्प उत्पादनहरू स्थानीय र बाह्य बजारमा विक्रि हुने गर्दछन्, जसले आर्थिक वृद्धिमा योगदान पुर्याउँछ।

धनुषाधाम नगरपालिका सामाजिक र आर्थिक दृष्टिले प्रगति गर्दैछ। यहाँको कृषि, व्यापार र सेवाप्रधान उद्योगमा सुधार र नवप्रवर्तनको आवश्यकता रहेको छ, जसले यहाँका नागरिकहरूको जीवनस्तरमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनेछ।

वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको

सामग्रीको तालिका