बोनिता शर्मा
बोनिता शर्मा नेपाली स्वास्थ्य तथा पोषण क्षेत्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउन लागिपरेकी एक अग्रणी सामाजिक कार्यकर्ता हुन्। उनी महिला र बालबालिकाको स्वास्थ्य र पोषण सुधार गर्ने अभियानमा सक्रिय छिन्। २०१९ मा उनी विश्वव्यापी रुपमा प्रसिद्धी पाएकी थिइन्, जब बीबीसीले १०० महिलाहरूको सूचीमा उनको नाम समावेश गर्यो।
बोनिता शर्माको प्रारम्भिक जीवन नेपालमै बित्यो जहाँ उनले बाल्यकालदेखि नै स्वास्थ्य र समाजप्रति गहिरो रुचि जागृत गरेकी थिइन्। विद्यालय शिक्षा पूरा गरेपछि उनी पिर्बन्चल विश्वविद्यालयमा भर्ना भई सार्वजनिक स्वास्थ्य (Public Health) मा स्नातक तहको अध्ययन गरिन्। यो क्षेत्रमा अध्ययनले उनलाई व्यापक रूपमा स्वास्थ्य व्यवस्थापन, रोग नियन्त्रण र समुदायको स्वास्थ्य सुधारका विषयमा ज्ञान र अनुभव प्राप्त गर्न मद्दत गर्यो।
पिर्बन्चल विश्वविद्यालयमा आफ्नो उत्कृष्ट प्रदर्शनपछि, बोनिताले उच्च शिक्षाका लागि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा प्रवेश गरिन् र त्यहाँ पोषणशास्त्रमा स्नातकोत्तर (Master's) डिग्री हासिल गरिन्। पोषणशास्त्रमा यो उन्नत अध्ययनले उनलाई खाद्य सुरक्षा, पोषण सम्बन्धी रोगहरू, मातृ तथा शिशु पोषण, र विभिन्न समाजिक आर्थिक समूहहरूमा पोषण सुधार गर्ने रणनीतिहरू विकास गर्न सक्षम बनायो।
उनको शैक्षिक यात्राले मात्र होइन, व्यवहारिक अनुभवले पनि उनलाई स्वास्थ्य र पोषण सम्बन्धी चुनौतीहरू बुझ्न गहिरो सिप र बोध प्रदान गर्यो। यिनै आधारमा उनी स्वास्थ्य क्षेत्रको समसामयिक समस्या र समाधानहरूमा काम गर्न अगाडि बढिन्, जसले उनलाई नेपालको सार्वजनिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा योगदान पुर्याउने एक सशक्त व्यक्तित्वको रुपमा स्थापित गर्यो। बोनिताको शिक्षा र अनुभवले समुदायमा स्वास्थ्य र पोषण सुधारका लागि दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने काममा सहयोग पुर्याएको छ।
बोनिताले सन् २०१७ मा ‘सोशल चेंजमेकर र इनोभेटर्स’ (SOCHAI) नामक गैर-नाफामूलक संस्था स्थापना गरिन्, जसको मुख्य उद्देश्य नेपालका कमजोर वर्ग विशेष गरी महिलाहरू र बालबालिकामा देखा पर्ने कुपोषण (Malnutrition) समस्यालाई समाधान गर्नु थियो। SOCHAI को स्थापना गर्दा उनले नेपालको ग्रामीण र विकट भेगमा रहेका समुदायहरूमा पोषण तथा स्वास्थ्य सुधारका लागि प्रभावकारी र दीगो कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखिन्।
SOCHAI ले पोषणसम्बन्धी सचेतना अभिवृद्धि गर्न विभिन्न कार्यशाला, तालिम, र जनचेतनामूलक अभियानहरू चलाउँदै आएको छ। संस्था मातृशिक्षा, सन्तानको स्वस्थ्य पालनपोषण, स्वच्छता र पोषणसम्बन्धी सही जानकारी पुर्याउनमा जोड दिन्छ। यसले महिलाहरूलाई सशक्त बनाउने, तिनीहरूको स्वास्थ्य र पोषण सम्बन्धी ज्ञान बढाउने, र कुपोषणबाट बच्न आवश्यक उपायहरू अपनाउन प्रेरित गर्ने काम गर्दछ।
साथै, SOCHAI ले स्थानीय स्वास्थ्यकर्मीहरू, शिक्षकहरू, र स्वयंसेवकहरूसँग सहकार्य गर्दै सामुदायिक स्तरमा पोषण सुधारका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको छ। महिला सशक्तीकरण र बालबालिकाको उचित विकास सुनिश्चित गर्न संस्थाले साना समूहहरूमा पोषणका विषयमा जागरूकता फैलाउने, खाना पकाउने तरिका सुधार्ने, र पोषणयुक्त आहार अपनाउने पहलहरू पनि गर्दै आएको छ।
बोनिताको नेतृत्वमा SOCHAI ले नेपाली समाजमा स्वास्थ्य र पोषणको क्षेत्रमा नयाँ सोच र नवीनता ल्याएको छ। संस्थाले कुपोषण विरुद्धको अभियानमा निरन्तरता दिँदै धेरै गाउँ र नगरपालिकामा सकारात्मक प्रभाव पार्न सफल भएको छ। यसरी SOCHAI ले मात्र स्वास्थ्य सुधारमा नभई समग्र सामाजिक विकासमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।
Nutribeads (पोषण माला) बोनिता शर्माले कुपोषण विरुद्धको लडाईंमा ल्याएको एक अनौठो र प्रभावकारी नवप्रवर्तन हो। यो पोषण माला वास्तवमा एउटा Bracelet हो जसमा विभिन्न रंगका मोतीहरू जोडिएका हुन्छन्। प्रत्येक मोतीले आहारका एउटा आवश्यक पोषण तत्वलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ, जस्तै प्रोटिन, कार्बोहाइड्रेट, भिटामिन, खनिज, र पानी। माताहरूले यस माला प्रयोग गरेर आफ्नो बच्चाको दैनिक खानेकुरा योजना सजिलै बनाउन र पोषण सन्तुलन कायम गर्न सक्छन्।
यस विधिले माताहरुलाई बच्चाको आहार व्यवस्थापनमा सचेत र सक्रिय बनाउन मद्दत पुर्याएको छ, जसले गर्दा उनीहरू बच्चालाई आवश्यक सबै पोषक तत्वहरू दिने कुरामा सजग भएका छन्। Nutribeads प्रयोग गर्दा बालबालिकामा कुपोषण घटाउने सम्भावना बढी हुन्छ किनभने माताहरूले दैनिक भोजनमा विविधता र सन्तुलन कायम गर्न सजिलो महसुस गर्छन्।
२०१६ मा Nutribeads ले एशिया-प्यासिफिक यूथ इनोभेसन च्यालेन्ज जितेर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि आफ्नो प्रभाव छोड्यो। यस सफलताले बोनिताको प्रयासलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण SOCHAI संस्थाको कामलाई पनि विश्वव्यापी मान्यता दिलायो। Nutribeads बाट प्राप्त आम्दानीलाई SOCHAI ले मोरङ जिल्लामा विपत्तिमा परेका माताहरू र बालबालिकालाई सहयोग पुर्याउन प्रयोग गर्यो, जसले संस्थाको सामाजिक उत्तरदायित्व र समर्पणलाई थप बलियो बनायो।
यस नवप्रवर्तनले नेपालजस्तो विकाशोन्मुख देशमा स्वास्थ्य र पोषण क्षेत्रमा सरल, सस्तो र प्रभावकारी समाधान प्रस्तुत गरेको छ। Nutribeads पोषण सम्बन्धी समस्याहरूलाई स्थानीय भाषामा बुझाउने र व्यावहारिक समाधान दिने एउटा उत्कृष्ट माध्यम बनेको छ। यसले माताहरुलाई मात्र होइन, समुदायलाई पनि पोषणको महत्त्व बुझ्न र स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन प्रेरित गरेको छ। यसरी, Nutribeads बोनिताको नेतृत्वमा SOCHAI को कुपोषण विरुद्धको अभियानमा क्रान्तिकारी योगदान हो।
रेड साइकल माला SOCHAI द्वारा महिलाहरूको मासिक धर्म चक्र व्यवस्थापनमा मद्दत पुर्याउने अर्को नवप्रवर्तन हो। यसमा २८ वटा रंगीन मोतीहरू हुन्छन्, जुन महिनाको प्रत्येक दिनलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। प्रत्येक रंगले मासिक धर्मको विभिन्न चरणहरू—जस्तै मासिक धर्म, ओभुलेसन (अण्डा रिहाइ), र प्रजननका सुरक्षित र जोखिमपूर्ण दिनहरू—लाई जनाउँछ। यसरी महिलाहरूले आफ्नो मासिक चक्रलाई सजिलै बुझ्न र ट्र्याक गर्न सक्छन्।
यस माला प्रयोग गर्दा महिलाहरू मासिक धर्म सम्बन्धी सही जानकारी पाउँछन्, जसले स्वास्थ्यसम्बन्धी चेतना बढाउन, अनियमित चक्रका कारण हुने समस्याहरू चाँडो पत्ता लगाउन, र आफ्ना शरीरको स्वाभाविक परिवर्तनलाई बुझ्न सहयोग गर्छ। यसले महिनावारीसँग सम्बन्धित मिथक र भ्रान्तिहरू हटाउने काम पनि गर्छ, जसले महिलामा आत्मविश्वास र सामाजिक जागरुकता ल्याउँछ।
SOCHAI को रेड साइकल माला नेपालजस्ता देशहरूमा जहाँ मासिक धर्मलाई लिएर अझै पनि सामाजिक रूपमा केही प्रतिबन्ध र कलंक छ, त्यहाँ स्वास्थ्य शिक्षामा ठूलो क्रान्ति ल्याउन सक्ने साधन हो। महिलाहरूले आफ्नो चक्रलाई ट्र्याक गरेर प्रजनन स्वास्थ्यको राम्रो व्यवस्थापन गर्न सक्ने भएकाले यो नवप्रवर्तन परिवार नियोजन र महिला सशक्तिकरणमा समेत सहयोगी छ।
यस माला मार्फत SOCHAI ले स्वास्थ्य सेवा पहुँचमा सीमिततालाई सम्बोधन गर्दै महिलाहरूलाई आफ्नै स्वास्थ्यप्रति जिम्मेवार र सजग बनाउन ठूलो योगदान पुर्याइरहेको छ। साथै, यो पहलले मासिक धर्मलाई सामान्य र स्वाभाविक प्रक्रियाको रूपमा स्वीकार्न समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने सम्भावना पनि राख्दछ। कुल मिलाएर, रेड साइकल माला महिलाको स्वास्थ्य, शिक्षादेखि सामाजिक सशक्तिकरणसम्म विभिन्न पक्षमा प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।
बोनिता शर्माले स्वास्थ्य र महिला अधिकारका मुद्दाहरूमा लेखनमार्फत समाजमा महत्वपूर्ण चेतना फैलाउनुभएको छ। उनी विशेष गरी पोषण, गर्भपतन, महिला सशक्तिकरण, COVID-19 महामारीका प्रभावहरू, तथा महिला स्वास्थ्यसम्बन्धी विविध विषयहरूमा नियमित लेख लेख्छिन्। उनका लेखहरू प्रायः राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका मिडिया, स्वास्थ्य जर्नल, तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रकाशन हुन्छन्।
लेखमार्फत उनी जटिल स्वास्थ्य विषयलाई सजिलो र बुझ्नसक्ने भाषामा प्रस्तुत गरेर जनतामा सचेतना बढाउने काममा अग्रसर छन्। उदाहरणका लागि, कुपोषणका कारणहरू र समाधान, सुरक्षित गर्भपतनको अधिकार, र महामारीले महिलामाथि परेको प्रभावजस्ता विषयहरूमा उनले ठोस तथ्य र अनुभव साझा गर्दै आएका छन्।
उनका लेखहरूले नीतिनिर्माताहरू, स्वास्थ्यकर्मीहरू, र सामाजिक संघसंस्थाहरूमाझ महिला स्वास्थ्य सुधारका लागि आवश्यक कदम चाल्न प्रेरित गरेका छन्। यसका साथै, उनी सामाजिक कलंक र भ्रान्तिहरू हटाउन र महिला स्वास्थ्यलाई सामाजिक र राजनीतिक एजेन्डामा राख्नको लागि पनि लेखनलाई प्रभावकारी माध्यमको रूपमा प्रयोग गर्छिन्।
बोनिताको यो लेखन कार्यले समाजमा महिला अधिकार र स्वास्थ्य सम्बन्धी बहसलाई अझ व्यापक बनाएको छ, जसले गर्दा स्वास्थ्य सेवा पहुँच, पोषण सुधार, र लैंगिक समानतामा सकारात्मक प्रभाव परेको छ। उनको लेखनले मात्र होइन, समग्रमा महिला स्वास्थ्य सुधारका अभियानहरूलाई बलियो बनाउँदै जनचेतना, नीति सुधार र सामाजिक परिवर्तनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।
बोनिता शर्माले सामाजिक सेवा र महिला स्वास्थ्य क्षेत्रमा पुर्याएको उल्लेखनीय योगदानका कारण विश्वव्यापी मान्यता र प्रशंसा पाएकी छन्। २०१९ मा बीबीसीले विश्वका १०० प्रभावशाली महिलाको सूचीमा उनलाई समावेश गर्यो, जसले उनको कामलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा उजागर गर्यो र विश्वभरिका मानिसहरू माझ उनको नाम परिचित बनायो।
उनले युनिसेफबाट Female Champion को सम्मान पाएकी छिन्, जसले महिला अधिकार र शिक्षा क्षेत्रका अभियन्ताहरूलाई विशेष मान्यता दिन्छ। साथै, उनी मलाला फन्डको Girls’ Right to Education अभियानसँग आबद्ध भई विश्वका बालबालिका, विशेष गरी बालिकाहरूको शिक्षामा पहुँच सुनिश्चित गर्न क्रियाशील छिन्।
बोनिताले One Young World द्वारा आयोजना गरिएको Lead 2030 Challenge मा Zero Hunger पुरस्कार जितेर ५०,००० अमेरिकी डलर पुरस्कार पनि प्राप्त गरिन्। यो पुरस्कारले उनी कुपोषण अन्त्य गर्ने विश्वव्यापी लक्ष्यमध्ये एकलाई पुरा गर्न गरिएको उनको नवप्रवर्तन र प्रयासको उच्च सम्मान हो।
थप रूपमा, उनी बिल एण्ड मेलिन्डा गेट्स फाउण्डेशनको Goalkeeper Global Goals Progress Award 2020 की विजेता पनि रहिसक्छिन्। यो पुरस्कार विश्वका प्रमुख विकास लक्ष्यहरूमा योगदान पुर्याउने व्यक्तिहरूलाई दिइन्छ र बोनिताको सामाजिक सेवा र पोषण सुधारमा गरेको कामलाई विश्वव्यापी मान्यता दिएको छ।
यी सबै पुरस्कार र सम्मानहरूले उनको प्रयास र समर्पणलाई थप बल पुर्याएको छ र उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा महिला स्वास्थ्य, पोषण र सामाजिक न्यायका क्षेत्रमा एक प्रेरणादायक नेतृत्वकर्ता बनाएको छ।
बोनिता शर्माको सामाजिक कार्यले नेपालमा महिला र बालबालिकाको जीवनस्तर सुधार्न अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ। Nutribeads (पोषण माला) र रेड साइकल माला जस्ता नवप्रवर्तनहरूले माताहरूलाई बच्चाहरूको पोषण र महिलाहरूलाई मासिक धर्म चक्र व्यवस्थापनमा सजिलो बनाउँदै स्वास्थ्य व्यवस्थापनमा ठोस सकारात्मक प्रभाव पारेका छन्। यी उपकरणहरूले मात्र होइन, उनीद्वारा सञ्चालित शिक्षा र सचेतना कार्यक्रमहरूले पनि समुदायमा स्वास्थ्य र पोषण सम्बन्धी ज्ञानको स्तर बढाएको छ।
उनको नेतृत्वमा SOCHAI संस्थाले आफ्नो कामलाई अझ प्रभावकारी र फराकिलो बनाउँदै लगेको छ। भविष्यमा, SOCHAI ले अझ धेरै विकट र पिछडिएका क्षेत्रमा सेवा पुर्याउने, समुदायको सशक्तिकरण गर्ने र नेपालमा कुपोषण, महिला स्वास्थ्य, तथा सामाजिक न्यायका क्षेत्रमा ठूला परिवर्तन ल्याउने लक्ष्य राखेको छ। यसका लागि नयाँ कार्यक्रमहरू, प्रविधि र नवप्रवर्तनहरूमा जोड दिने योजना छ।
बोनिताको जीवनशैली, सामाजिक सेवाप्रति अटुट समर्पण र नवप्रवर्तनशील सोचले उनलाई केवल नेपालमा मात्र होइन, विश्वभर पनि प्रेरणाको प्रतीक बनाएको छ। उनी नयाँ पुस्ताका महिला नेतृत्वकर्ताका लागि उदाहरण हुन् जसले कठिनाइहरूलाई अवसरमा परिणत गर्दै समाज परिवर्तनका लागि योगदान दिइरहेकी छन्। उनको कामले महिला सशक्तिकरण र स्वास्थ्य क्षेत्रमा दीर्घकालीन सुधारको मार्ग प्रशस्त गरेको छ, जसले आगामी दिनहरूमा अझ धेरै सफलताका कथा लेखिने अपेक्षा गरिएको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
