वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
वन तथा वातावरण मन्त्रलय
वन तथा वातावरण मन्त्रलय
नेपालको वन तथा वातावरण मन्त्रालय (Ministry of Forests and Environment) एक प्रमुख सरकारी निकाय हो जसको जिम्मेवारी नेपालमा वन संरक्षण र वातावरण व्यवस्थापनका लागि कार्य गर्नु हो। यस मन्त्रालयले नेपालको वन क्षेत्रको दिगो वृद्धि, जैविक विविधता, वन्यजन्तु र वनस्पति संरक्षमा ध्यान दिन्छ, साथै ग्रामीण क्षेत्रमा गरिबी हटाउनका लागि वनसँग सम्बन्धित उद्योगहरूको विकासलाई प्रोत्साहित गर्छ। यसका मुख्य उद्देश्यहरूमा वन र पानी क्षेत्रको दिगो वृद्धि, जैविक विविधता र वन्यजन्तुहरूको संरक्षण, र नेपालका ग्रामीण क्षेत्रका उद्योगहरूको प्रर्वद्धन समावेश छन्।
मन्त्रालयको इतिहास
वन तथा वातावरण मन्त्रालयको इतिहासमा नाम र कार्यक्षेत्रमा विभिन्न परिवर्तनहरू आएको छ। शुरुवातमा, नेपालको वन मन्त्रालयले वन संरक्षण र व्यवस्थापनको मुख्य जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएको थियो। यस मन्त्रालयको मुख्य ध्यान वन संसाधनहरूको संरक्षण, पुनर्नवीकरण, र वनक्षेत्रहरूको व्यवस्थापनमा थियो। यो मन्त्रालय नेपालको वन सम्पत्ति र जैविक विविधता संरक्षणका लागि धेरै महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
कोइराला क्याबिनेट र पहिलो ओली क्याबिनेटको अवधिमा यस मन्त्रालयलाई वन मन्त्रालयको रूपमा परिचित गराइएको थियो। यो समयमा मन्त्रालयले वनसम्बन्धी विविध कार्यहरू जस्तै वन संरक्षण, वृक्षारोपण, वन्यजन्तु संरक्षण, र प्राकृतिक संसाधनहरूको दीगो व्यवस्थापनमा ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। तर, २०१८ मा दोस्रो ओली क्याबिनेटको समयमा यस मन्त्रालयको नाम परिवर्तन गरेर वन तथा वातावरण मन्त्रालय राखियो।
यस नाम परिवर्तनसँगै, मन्त्रालयको कार्यक्षेत्रमा पनि विस्तार भयो। यसले अब वातावरणसँग सम्बन्धित कार्यहरूलाई पनि समेट्न थालेको छ। यसले वातावरणीय संरक्षण, जलवायु परिवर्तनको प्रभाव नियन्त्रण, वातावरणीय नीति र कानूनी संरचनाहरूको विकास, र शहरीकरणसँग सम्बन्धित वातावरणीय समस्याहरूको समाधानका लागि योजनाहरू बनाएको छ। यसका साथै, वन्यजीव संरक्षण र जैविक विविधताको सुरक्षा पनि यस मन्त्रालयको प्रमुख प्राथमिकतामा रहेको छ।
वन तथा वातावरण मन्त्रालयको नाम र कार्यक्षेत्रको विस्तारले नेपालको प्राकृतिक स्रोत र वातावरणको संरक्षणमा थप प्रभावकारी भूमिका खेल्न मद्दत पुर्याएको छ। यसले सरकारको दीगो विकासका लक्ष्यहरूलाई सम्बोधन गर्न, वातावरणीय स्थिरता सुनिश्चित गर्न, र जलवायु परिवर्तनको चुनौतीसँग लड्नका लागि आवश्यक कदम उठाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाएको छ।
मन्त्रालयको उद्देश्य र कार्यक्षेत्र
वन तथा वातावरण मन्त्रालयको मुख्य उद्देश्य नेपालको वन र वातावरणका क्षेत्रहरूलाई दिगो, सुरक्षित र समृद्ध बनाउनु हो। यसका विशेष उद्देश्यहरू देशको प्राकृतिक सम्पत्ति र वातावरणीय सन्तुलनलाई संरक्षण गर्दै दीगो विकासलाई प्रोत्साहन गर्नेमा केन्द्रित छन्।
सबैभन्दा पहिले, वनको दिगो विकास मुख्य प्राथमिकता हो, जसको अन्तर्गत वन स्रोतहरूको संरक्षण र दिगो प्रयोगको प्रवर्द्धन गरिन्छ। यसमा वनस्पति र जीवजन्तुहरूको अस्तित्वलाई बचाउँदै प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण सुनिश्चित गर्ने काम गरिन्छ। दिगो वन प्रबंधन नीतिहरू लागू गरेर वन उद्योग र वनयजन्तुको दुरुपयोगबाट बचाइन्छ।
जैविक विविधता र वन्यजन्तुको संरक्षण पनि मन्त्रालयको एक महत्त्वपूर्ण उद्देश्य हो। नेपालको समृद्ध जैविक विविधता र वन्यजन्तुहरूलाई सुरक्षित राख्न विभिन्न संरक्षण कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्छ। वन्यजन्तु संरक्षित क्षेत्रहरूको निर्माण र पर्यावरणीय अनुकूल प्रबंधन विधिहरूलाई प्रोत्साहन दिइन्छ, जसले नेपालको जैविक सम्पत्ति बचाउँछ र पर्यावरणीय सन्तुलन कायम राख्न मद्दत पुर्याउँछ।
वातावरण व्यवस्थापन को क्षेत्रमा, मन्त्रालयले वातावरणीय संकटको समाधानका लागि कार्य योजना बनाउँछ र हरियालीलाई प्रोत्साहन गर्ने कार्यमा जुट्छ। यसले जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई न्यूनीकरण गर्न, प्रदूषण नियन्त्रण गर्न, र जलस्रोतहरूको व्यवस्थापनमा सक्रिय भूमिका खेल्छ।
ग्रामीण क्षेत्रमा वन सम्बन्धी उद्योगको विकास का लागि मंत्रालयले वन आधारित उद्योगहरूको प्रोत्साहन गर्ने पहलहरू अघि बढाउँछ। यसले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्याउँछ र स्थानीय समुदायलाई आर्थिक दृष्टिले सशक्त बनाउन मद्दत गर्दछ। यसका माध्यमबाट, ग्रामीण क्षेत्रका किसान र वन क्षेत्रका समुदायलाई उद्योग र रोजगारीका अवसरहरू सृजना गर्नमा सहयोग पुर्याइन्छ।
वन तथा वातावरण मन्त्रालयले नेपालको वातावरण र वन क्षेत्रहरूको संरक्षण र व्यवस्थापनमा दिगो, दीर्घकालिक र प्रभावकारी नीतिहरू लागू गर्दै प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण र समृद्धि सुनिश्चित गर्न प्रयासरत छ।
संचालन संरचना
वन तथा वातावरण मन्त्रालयको सञ्चालन संरचना विभिन्न विभाग र उप-विभागहरूको समन्वयमा आधारित छ, जसले यसका कार्यहरूको कार्यान्वयन र निगरानी गर्छ। यी विभागहरूको प्रमुख उद्देश्य वन, वातावरण, र जैविक विविधताको संरक्षणसँग सम्बन्धित कार्यहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयन सुनिश्चित गर्नु हो।
वन र माटो संरक्षण विभाग (Department of Forests and Soil Conservation) वनको संरक्षण र माटोको संरक्षणमा केन्द्रित छ। यस विभागले वन स्रोतको दिगो व्यवस्थापन, वन क्षेत्रको पुनर्नवीकरण, र माटोको अपरदन रोक्नका लागि विभिन्न योजनाहरू सञ्चालन गर्दछ। यस विभागको प्रमुख कार्य भनेको वन र माटोका स्रोतहरूको दीगो उपयोग र संरक्षण गर्नका लागि कार्यनीतिहरू बनाउनु हो।
वनस्पति स्रोत विभाग (Department of Plant Resources) वनस्पति र जैविक स्रोतहरूको अध्ययन र संरक्षणमा केन्द्रित छ। यो विभाग वनस्पति प्रजातिहरूको संरक्षण, शोध र विकास कार्यहरू गर्दै जैविक विविधताको सुरक्षा सुनिश्चित गर्दछ। यसले वनस्पति उत्पादन र वनस्पति आधारित उद्योगहरूको प्रोत्साहन पनि गर्छ।
वन अनुसन्धान र प्रशिक्षण केन्द्र (Forest Research and Training Centre) वन अनुसन्धान र व्यवस्थापनका लागि आवश्यक तालिम र अनुसन्धान कार्यहरू सञ्चालन गर्दछ। यो केन्द्र वन संसाधनहरूको दिगो उपयोग र संरक्षणका लागि वैज्ञानिक अनुसन्धान र दक्ष जनशक्ति विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउँछ। यसले वन व्यवस्थापनका नवीनतम प्रविधिहरू र समाधानहरूमा आधारित तालिम र कार्यशालाहरू सञ्चालन गर्छ।
राष्ट्रिय निकुञ्ज र वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (Department of National Parks and Wildlife Conservation) राष्ट्रिय निकुञ्ज र वन्यजन्तुहरूको संरक्षणका लागि विविध कार्यक्रमहरूको आयोजना गर्दछ। यस विभागले नेपालको वन्यजीव संरक्षण प्रयासलाई अगाडि बढाउँदै, राष्ट्रिय निकुञ्ज र संरक्षित क्षेत्रहरूको संरक्षण र व्यवस्थापनका लागि कार्य गर्दै छ। यसले वन्यजन्तुको अवैध शिकार र अवैध व्यापार रोक्नका लागि प्रयास गर्दछ।
वातावरण विभाग (Department of Environment) नेपालको वातावरणीय मापदण्डहरू सेट गर्ने र वातावरणीय संकटहरूको समाधान गर्ने कार्य गर्छ। यस विभागले जलवायु परिवर्तनको प्रभावको न्यूनीकरण, प्रदूषण नियन्त्रण, र वातावरणीय संरक्षणमा नीतिहरू बनाउँछ र कार्यान्वयन गर्दछ।
REDD कार्यान्वयन केन्द्र (REDD Implementation Centre) वातावरणीय संरक्षको लागि वनोपजको व्यापार र उत्सर्जनको कमी गर्ने योजनाहरू कार्यान्वयन गर्दछ। यो केन्द्रले जंगलहरूको कटान रोक्न र कार्बन उत्सर्जन घटाउनका लागि विकासात्मक योजनाहरू बनाउँछ जसले जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई न्यूनतम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
चुरे-तराई-मधेश संरक्षण विकास बोर्ड (President Chure Terai-Madhesh Conservation Development Board) चुरे क्षेत्र र तराई-मधेशको संरक्षणका लागि काम गर्दछ। यस बोर्डको उद्देश्य चुरे क्षेत्रको पारिस्थितिकी तन्तुहरूको संरक्षण गर्नु, जलस्रोतहरूको प्रबंधन गर्न, र बाढी तथा पहिरोको जोखिम न्यूनीकरण गर्नु हो।
यी सबै विभाग र केन्द्रहरूले वन, वातावरण, र जैविक विविधताको संरक्षणको लागि आपसमा मिलेर काम गर्दछन्, र यसका माध्यमबाट नेपालका प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण र दिगो विकासका लक्ष्यहरू हासिल गर्ने प्रयासमा रहेका छन्।
मन्त्री र कार्यकारी अधिकारी
नेपालको वन तथा वातावरण मन्त्रालय को नेतृत्व आइन बहादुर शाही थकुरी गर्दैछन्, जो वर्तमानमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत छन्। उनी एक अनुभवी नेता हुन् र विभिन्न राजनीतिक र प्रशासनिक जिम्मेवारीहरूमा आफ्नो योगदान दिएका छन्। मन्त्रालयको नेतृत्वको रुपमा उनले नेपालको वन, वातावरण र जैविक विविधता संरक्षणका लागि महत्त्वपूर्ण योजनाहरू कार्यान्वयन गर्ने काम गर्दै आएका छन्। उनी मन्त्रालयको नीतिहरूको कार्यान्वयनमा अग्रसर रहन, प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण र दिगो विकासमा प्रभावकारी रणनीतिहरू निर्माण गर्न सक्रिय छन्।
मन्त्रालयको प्रमुख कार्यकारी अधिकारी (सचिव) भने डॉ. दीपक कुमार खरेल हुन्। डॉ. खरेल, वन तथा वातावरण मन्त्रालयको सचिवको रूपमा कार्य गर्दै आएका छन् र उनी नेपाल सरकारका एक योग्य, समर्पित र अनुभवी प्रशासक मानिन्छन्। उनका मुख्य कार्यहरूमा मन्त्रालयका नीतिहरू र कार्यक्रमहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयन सुनिश्चित गर्नु, विभिन्न विभागहरूको समन्वय गर्नु, र वन र वातावरणीय क्षेत्रका परियोजनाहरूको निगरानी गर्नु पर्दछ। डॉ. खरेलका नेतृत्वमा, मन्त्रालयले प्राकृतिक संरक्षण र पर्यावरणीय सन्तुलन कायम राख्ने प्रयासमा रहेको छ। उनी नेपालको वन र पर्यावरण नीतिहरूको समन्वय र कार्यान्वयनमा विशेषज्ञता राख्छन् र दिगो विकासका लक्षहरूलाई प्राप्त गर्नका लागि विभिन्न पहलहरूमा अग्रसर छन्।
आइन बहादुर शाही थकुरी र डॉ. दीपक कुमार खरेलको नेतृत्वमा, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले नेपालको प्राकृतिक सम्पत्ति र वातावरणीय सन्तुलनको संरक्षणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ।
मन्त्रालयको प्रमुख कार्यहरू
वन तथा वातावरण मन्त्रालयका प्रमुख कार्यहरू नेपालको प्राकृतिक सम्पत्तिको संरक्षण र दिगो विकासमा केन्द्रित छन्। यस मन्त्रालयको पहिलो प्राथमिकता भनेको वन संरक्षण र प्रबन्धन हो, जसअन्तर्गत नेपालको वन क्षेत्रको दिगो व्यवस्थापन, वन्यजन्तुको सुरक्षा, र प्राकृतिक विपदहरूको रोकथामका लागि कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्छ। यसले वन क्षेत्रलाई समृद्ध राख्दै, जंगलको अन्धाधुंध कटान र माटोको अपरदन जस्ता समस्याहरूको समाधान खोज्ने कार्य गर्दछ।
दोस्रो प्रमुख कार्य भनेको वातावरणीय संकट समाधान हो। जलवायु परिवर्तन, वायुमण्डलीय प्रदूषण, र अन्य वातावरणीय समस्याहरूको समाधान गर्नका लागि मंत्रालयले प्रभावकारी योजनाहरू लागू गर्ने काम गर्दछ। यसमा प्रदूषण नियन्त्रण, जलवायु अनुकूलन र उत्सर्जन कम गर्ने रणनीतिहरू समावेश छन्। मन्त्रालयले वातावरणीय संकटहरूको समन्वय र समाधानमा अग्रसर भई, नेपालको दिगो विकास सुनिश्चित गर्नका लागि वैश्विक र राष्ट्रिय स्तरमा पहल गर्दै छ।
अन्तिम प्रमुख कार्य भनेको जैविक विविधता संरक्षण हो। नेपालको अद्वितीय जैविक विविधता, जसमा दुर्लभ वनस्पति र जीवजन्तुहरूको संरक्षण महत्त्वपूर्ण छ, मन्त्रालयले त्यसको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेल्दछ। यो कार्य न केवल नेपालको पर्यावरणीय स्वास्थ्यका लागि महत्त्वपूर्ण छ, बरु पर्यावरणीय सन्तुलन कायम राख्न र जैविक सम्पत्ति र स्रोतहरूको दीगो उपयोग गर्नका लागि पनि आवश्यक छ। यसले भविष्यका पुस्ताहरूका लागि नेपालको जैविक संसाधनलाई संरक्षित राख्नमा मद्दत पुर्याउँछ।
निष्कर्ष
वन तथा वातावरण मन्त्रालय नेपालको प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण र विकासको लागि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। यसका कार्यहरूले नेपालको वातावरणीय सुरक्षालाई बलियो बनाउँदै, समाजका विभिन्न वर्गका लागि विकास र समृद्धि ल्याउन मद्दत पुर्याउँछन्। सरकारको दिगो विकासको लक्ष्यलाई प्राप्त गर्न यस मन्त्रालयले विशेष ध्यान पुर्याएको छ।
- ●मुख्यमंत्री तथा मन्त्रिपरिषद् को कार्यालय
- ●सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय
- ●महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रलय
- ●युवा तथा खेलकुद मन्त्रलय
- ●सहरी विकास मन्त्रलय
- ●उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रलय
- ●भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय
- ●भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय
- ●संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय
- ●स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय
- ●सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय
- ●परराष्ट्र मन्त्रालय
- ●ऊर्जा, जलस्रोत र सिंचाइ मन्त्रालय
- ●खानेपानी मन्त्रालय
- ●अर्थ मन्त्रालय
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
