ध्वनि (आवाज) भनेको सन्तुलन अवस्थाबाट उत्पन्न हुने यान्त्रिक अवरोध (mechanical disturbance) हो, जसले लोचशील पदार्थीय माध्यम (elastic material medium) मार्फत प्रसारण हुन्छ। ध्वनिको एक पूर्णतः व्यक्तिपरक परिभाषा पनि दिन सकिन्छ, जसले कानले अनुभव गर्ने कुरा जनाउँछ। तर, यस्तो परिभाषा विशेष रूपमा उपयोगी छैन र अत्यधिक सीमित पनि छ, किनकि त्यस्ता ध्वनिहरूको पनि चर्चा गर्नुपर्छ जुन मानव कानले सुन्न सक्दैन, जस्तै कुकुरको सिटीबाट निस्कने ध्वनि वा सोनार उपकरणद्वारा उत्पन्न हुने ध्वनि।
ध्वनिको अध्ययन ध्वनि तरंगका गुणहरूबाट सुरु गर्नुपर्छ। तरंगका दुई आधारभूत प्रकार छन्:
अनुप्रस्थ तरंगमा तरंगको गति र यसको उत्पन्न हुने गति (कम्पन) परस्पर लम्ब (perpendicular) हुन्छ। जस्तै, तानिएको डोरीको एउटा छेउलाई हल्लाउँदा उत्पन्न हुने तरंग। विद्युतचुम्बकीय स्रोतहरू (जस्तै, प्रकाश र रेडियो तरंग) द्वारा उत्पन्न हुने तरंगहरूको परिवार महत्त्वपूर्ण अनुप्रस्थ तरंगहरू हुन्। यस्ता तरंगमा विद्युतीय र चुम्बकीय क्षेत्रहरू तरंगको प्रसारण दिशाको लम्बमा दोलन गर्छन्।
ध्वनि हावा वा अन्य माध्यमहरूमा अनुदैर्ध्य तरंग (longitudinal wave) का रूपमा प्रसारण हुन्छ। यसमा तरंग बनाउने यान्त्रिक कम्पन तरंगको प्रसारण दिशामा हुन्छ।
ध्वनि तरंग वैकल्पिक रूपमा हुने संकुचन (compression) र विसङ्कुचन (rarefaction), अर्थात् उच्च दाब र न्यून दाब भएका क्षेत्रहरू, एक निश्चित गतिमा सर्दै बनेको हुन्छ। अर्को शब्दमा, यो सन्तुलनको दाब वरिपरि हुने आवधिक (periodic), अर्थात्, दोलन वा कम्पन, दबाव भिन्नता हो।
यसरी ध्वनि तरंगहरू संकुचन र विसङ्कुचनको आवधिक भिन्नताका रूपमा प्रसारित हुन्छन्, जसले माध्यममा सन्तुलनको दबाव वरिपरि कम्पन गराउँछ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
