वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
सामग्रीको तालिका
- प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि
- शैक्षिक यात्रा
- प्रारम्भिक पेशागत र सामाजिक सेवा
- स्थानीय राजनीति र संसदीय यात्रा
- झारखण्डको राज्यपाल
- राष्ट्रपति निर्वाचन र सेवा
- व्यक्तिगत संघर्ष र आदर्श
- पथलगडी आन्दोलनमा उदासीनता
- धर्म स्वतन्त्रता बिल र भूमि अधिग्रहण संशोधन
- केन्द्रीय विसटा उद्घाटन समारोह विवाद
- महँगो एरोब्याटिक फ्लाइट र सार्वजनिक स्रोत खर्च
- सामान्य संवैधानिक सक्रियता अभाव
- दर्शन र योगदान
द्रौपदी मुर्मु
द्रौपदी मुर्मु
द्रौपदी मुर्मु (जन्म २० जून १९५८) भारतकी प्रथम आदिवासी र दोस्रो महिला राष्ट्रपति हुन्, जसले २५ जुलाई २०२२ मा भारतको १५ौं राष्ट्रपति पद सम्हालेकी। ओडिसाका सन्ताली परिवारमा जन्मिएकी उनले शिक्षकदेखि विधायिका र राज्यपाल हुँदै राष्ट्रपतिको यात्रा तय गरिन्, र समावेशी विकास तथा आदिवासी–महिला सशक्तीकरणमा निरन्तर जोड दिइरहेकी छिन्।
प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि
द्रौपदी मुर्मुको जन्म २० जून १९५८ मा ओडिसा राज्यको मायूरभञ्ज जिल्लाको एक सानो गाउँ उपरबेडामा भएको थियो। उनी सन्थाल जनजातिको एक सरल र परिश्रमी परिवारमा जन्मिएकी हुन्। उनका पिता बिरन्चि नारायण टुडु कृषक थिए र गाउँको पञ्चायती व्यवस्थामा सक्रिय थिए। उनको परिवारमा सामाजिक उत्तरदायित्व र नेतृत्वको संस्कार पुर्खौंदेखि विद्यमान थियो। बाल्यकालमा गाउँको सामान्य जनजीवनमा हुर्किंदै उनले प्रारम्भिक शिक्षा स्थानीय विद्यालयबाट लिइन्। पाँच वर्षको उमेरमै भुवनेश्वर सरेर उनले त्यहाँ आफ्नो माध्यमिक शिक्षाको यात्रा अगाडि बढाइन्।
शैक्षिक यात्रा
भुवनेश्वरमा रहँदा उनले रामदेवी महिला महाविद्यालयबाट कला संकायमा स्नातक उपाधि प्राप्त गरिन्। विद्यालय तथा महाविद्यालय स्तरमा उनी पढाइमा मात्र नभई अतिरिक्त क्रियाकलापमा पनि अग्रसर रहिन्। सामाजिक सेवाप्रति उनको रुचि र आत्मविश्वास त्यहीँबाट विकास हुन थाल्यो। अध्ययनको क्रममा देखिएको उनको नेतृत्व क्षमता पछि सार्वजनिक जीवनमा उनको सफलताको आधार बन्यो। उनले महिला शिक्षा र सशक्तीकरणको पक्षमा दृढ सोच बनाइसकेकी थिइन्, जुन उनको जीवनका पछिल्ला यात्रामा प्रस्ट देखिन्छ।
प्रारम्भिक पेशागत र सामाजिक सेवा
१९७९ देखि १९८३ सम्म द्रौपदी मुर्मु ओडिसा सरकारको सिंचाइ तथा विद्युत् विभागमा कनिष्ठ सहायकको रूपमा कार्यरत भइन्। सो अवसरले उनलाई सरकारी कामकाज र जनताको समस्या नजिकबाट बुझ्ने अवसर दियो। त्यसपछि उनले शैक्षिक क्षेत्र रोज्दै रायरंगपुरको एक निजी विद्यालयमा शिक्षिका भइन्। उनले हिन्दी, उड़िया, भूगोल र गणित जस्ता विषय पढाउने गर्थिन् र कहिलेकाहीं तलव नलिई सेवा दिने आफ्नो निःस्वार्थ सेवाभावले उनलाई समाजमा आदरको पात्र बनायो। यिनै अनुभवहरूले उनलाई भावी राजनीतिका लागि तयार बनायो।
स्थानीय राजनीति र संसदीय यात्रा
१९९७ मा द्रौपदी मुर्मुले रायरंगपुर नगर पंचायतको पार्षद पदमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा जित हात पारिन्। त्यसपछि उनले भारतीय जनता पार्टी (BJP) मा प्रवेश गरिन्। २००० मा उनले रायरंगपुर विधानसभा क्षेत्रबाट सांसद निर्वाचित भइन्। उनको सक्रियताका कारण उनलाई वाणिज्य, यातायात, मत्स्य तथा पशुपालन मन्त्रालयको स्वतन्त्र प्रभार दिइयो। चार वर्षको कार्यकालमा उनले ग्रामीण तथा आदिवासी विकास, महिला स्वरोजगार, यातायात सुधार र कृषिसम्बन्धी योजनाहरू अघि सारेकी थिइन्।
झारखण्डको राज्यपाल
१८ मई २०१५ मा द्रौपदी मुर्मु झारखण्ड राज्यको राज्यपालमा नियुक्त भइन्, जसले उनलाई इतिहासमा पहिलो आदिवासी महिला राज्यपाल बनायो। उनी झारखण्डमा सबैभन्दा लामो समय सेवा दिने राज्यपाल पनि भइन्। उनले राज्यको आदिवासी अधिकार संरक्षण, शिक्षा, स्वास्थ्य र महिला सशक्तीकरणका क्षेत्रमा विशेष प्राथमिकता दिइन्। तर, २०१६–१७ को पथलगडी आन्दोलनबेला उनले स्थानीय प्रशासनसँग मिलेर गरेको कठोर कदमका कारण आलोचना भोग्नुपर्यो, यद्यपि उनले संविधानको रक्षा गर्नुपर्ने जिम्मेवारी पूरा गरेको दाबी गरिन्।
राष्ट्रपति निर्वाचन र सेवा
जून २०२२ मा राष्ट्रिय जनतान्त्रिक गठबन्धनको तर्फबाट राष्ट्रपति पदका प्रत्यासी बनाइएकी मुर्मुले ६४.०३ प्रतिशत मत ल्याएर भारतको १५औँ राष्ट्रपति पदमा निर्वाचित भइन्। उनी स्वतन्त्र भारतमा जन्मिएकी पहिलो राष्ट्रपति मात्र नभई पहिलो आदिवासी महिला राष्ट्रपति पनि हुन्। पद सम्हालेपछि उनले विभिन्न राष्ट्रिय योजनाको उद्घाटन गर्दै समावेशी विकास र आदिवासी तथा महिला अधिकार प्रवर्द्धनमा जोड दिइन्। राष्ट्रपति पदमा रहेर उनले संविधान र लोकतन्त्रप्रति निष्ठा जनाउँदै सबै वर्गको आवाज सुन्ने नेतृत्व प्रदर्शन गरिन्।
व्यक्तिगत संघर्ष र आदर्श
द्रौपदी मुर्मुको व्यक्तिगत जीवन असाध्यै कठिन रह्यो। उनका तीन सन्तानमध्ये दुई छोराको मृत्यु सडक दुर्घटनामा भयो भने तेस्रो छोराको मृत्यु पनि शंकास्पद परिस्थितिमा भयो। आफ्ना पति र अन्य परिवारका सदस्यहरूको निधनले उनलाई मानसिक रूपमा आघात पुर्यायो। यद्यपि, यी सबै निजी पीडालाई उनले सार्वजनिक जीवनमा कहिल्यै आड बनाएनन्। साहस र संयमको उदाहरण दिँदै उनले आध्यात्मिक साधना (ब्रह्मा कुमारी आन्दोलनसँग जोडिएर) र सेवा भावलाई जीवन दर्शनको रूपमा अंगालेकी छन्।
पथलगडी आन्दोलनमा उदासीनता
२०१६–१७ मा झारखण्ड सरकारले छोटानागपुर टेनेन्सी एक्ट (1908) र संथाल परगना टेनेन्सी एक्ट (1949) मा संशोधन गर्दै आदिवासी जमिन सरकारलाई व्यावसायिक प्रयोजनका लागि खोल्ने प्रावधान ल्याउन खोज्दा ग्रामीण आदिवासीहरूले पथलगडी आंदोलन थाले। आन्दोलनका क्रममा जब सुरक्षा बलहरूले जाँती चार्ज र गिरफ्तारीजस्ता कठोर कारबाही गरे, त्यतिबेला राज्यपालको हैसियतमा द्रौपदी मुर्मुले विपक्षी दल र मानवअधिकार समूहहरूले बुझाएको करिब १९२ ज्ञापनपत्रलाई स्वीकार गरी विधेयक फिर्ता पठाउन ढिलाई गरिन्। यसले आदिवासी समुदायमा ‘सरकारको प्रतिनिधि’ भन्दा ‘सरकारी एजेन्ट’ भनेर गम्भीर असन्तुष्टि निम्त्यायो, र उनको संवैधानिक तटस्थताको प्रश्न उठायो।
धर्म स्वतन्त्रता बिल र भूमि अधिग्रहण संशोधन
२०१७ मा उनले झारखण्ड विधानसभा द्वारा पारित ‘धर्म स्वतन्त्रता बिल, २०१७’ र ‘भूमि अधिग्रहण (संशोधन) ऐन, २०१३’ लाई अनुमोदन दिइन्। धर्म स्वतन्त्रता बिलमा जबरजस्ती धर्म परिवर्तनलाई कैद र जरिवाना गर्ने प्रावधान राखिँदा छोटे–छोटा मानवअधिकार समूहहरूले धार्मिक स्वतन्त्रताको हनन भएको आलोचना गरे। भूमि अधिग्रहण संशोधनले आदिवासी जमिनमाथि सामाजिक प्रभाव मूल्याङ्कनको आवश्यकता हटाएर सरकारलाई छिटो भरपूरी दिने व्यवस्था गर्यो, जसले आदिवासी अधिकारकर्मीहरूद्वारा ‘जंगल तेन्का’ बनाउने र निगमपतिहरूलाई लाभ हुने षडयन्त्र भएको आरोप खेपे।
केन्द्रीय विसटा उद्घाटन समारोह विवाद
केन्द्रीय विसटा प्रोजेक्ट अन्तर्गत नयाँ संसद भवनको उद्घाटनमा विपक्षी दलहरूले राष्ट्रपति नै राख्नुपर्ने संवैधानिक मर्यादा उल्लंघन भएको भन्दै भारी आन्दोलन गरे। समारोहमा आफ्नो शान्त उपस्थितिले र उद्घाटनमा कुनै निर्णायक भाषण नगरि प्रधानमन्त्रीलाई ‘आदर’ देखाउनुले द्रौपदी मुर्मुको संवैधानिक तटस्थता र स्वतन्त्र भूमिकामा प्रश्न चिह्न खडा गर्यो। आलोचकहरू भन्छन्—राष्ट्रपति आफैं संसदको सर्वोच्चता र कार्यपालिका बीचको सन्तुलनको संरक्षक हुनुपर्ने हो, तर उनले त्यो जिम्मेवारी निर्वाह गर्न असफल भएकी छिन्।
महँगो एरोब्याटिक फ्लाइट र सार्वजनिक स्रोत खर्च
अप्रिल २०२३ मा राष्ट्रपति पदमा रहेकै बेला असमस्थित तेजपुर एयर स्टेसनबाट सुखोई एसु–३० एमकेआई लडाकू विमानमा दश–तीस मिनेटको ‘सॉर्टि’ उडान भरिन्। विपक्षी दलहरूले सुरक्षासमेत जोडेर यो कदमलाई अस्वभाविक र अनावश्यक महँगो खर्च भएको आरोप लगाउँदै, जनजीवन चुनौतीपूर्ण आर्थिक अवस्थाका बेला पैसा व्यर्थ खर्च गरेको भन्दै तीव्र आलोचना गरे। यसले जनभावनामा दूरी बढाउन र राष्ट्रपति पदको छवि ‘भव्य प्रदर्शन’मा केन्द्रित भएको भावना जगायो।
सामान्य संवैधानिक सक्रियता अभाव
राष्ट्रप्रमुखको रूपमा उनी प्रायः औपचारिकता र प्रतीकात्मक भूमिकामा सीमित देखिइन्। विशेषगरी नागरिक अधिकार, महिला सुरक्षा र सामाजिक समानताको विषयमा उनको स्तरीय बयान र पहल अपेक्षितभन्दा न्यून नै रहँदा, केही सामाजिक–राजनीतिक विश्लेषकहरूले उनको कार्यशैली ‘निष्क्रियता’ र ‘परोपकारी दृष्टिकोण’ले भरिएको बताएका छन्। संवैधानिक अधिकार र सम्मानको प्रयोग गरी जनविरोधी नीतिको समाधान खोज्नुपर्ने अवस्थामा समेत स्पष्ट दृष्टिकोण नदेखाएसँगै उनको नेतृत्वको प्रभावकारिताबारे बहस चलिरह्यो।
दर्शन र योगदान
राष्ट्रपतिमा रहँदै द्रौपदी मुर्मुले ‘प्रधानमन्त्री टीबी मुक्त भारत’ अभियान लगायत स्वास्थ्य, शिक्षा, महिला सशक्तीकरण र आदिवासी विकासमा जोड दिइन्। उनले सामाजिक भेदभाव, जातीय र क्षेत्रीय विभाजनलाई अन्त्य गर्दै समावेशी राष्ट्र निर्माणको मार्गदर्शन गरिन्। आदिवासी बालबालिका, ग्रामीण शिक्षक, महिला नेतृहरूका लागि उनी प्रेरणाको स्रोत बनेकी छन्। उनको नेतृत्वले भारतलाई सामाजिक न्याय र समानताप्रति प्रतिबद्ध गणतन्त्र बनाउने उद्देश्यमा योगदान पुर्याइरहेको छ।
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
