इन्दिरा रानामगर

इन्दिरा रानामगर एक प्रख्यात नेपाली राजनीतिज्ञ तथा समाजसेवी हुन्, जो २०७९ माघ ७ गते (२१ जनवरी २०२३) देखि नेपालको प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख पदमा कार्यरत छिन्।

उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को तर्फबाट समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीअन्तर्गत जनजाति (आदिवासी) कोटाबाट दोस्रो संघीय संसदको सदस्यको रूपमा २०२२ को निर्वाचनमा चयन भएकी थिइन्। सामाजिक न्याय, महिला तथा बाल अधिकार, र कैदीहरूका परिवारप्रतिको समर्पणका कारण उनी संसदमा समेत सामाजिक उत्तरदायित्वका विषयमा प्रखर आवाजका रूपमा स्थापित हुँदै गएकी छन्।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

इन्दिरा रानामगरको जन्म २ जुलाई १९७० (१८ असार २०२७ साल) मा झापाको देउनीयाबस्तीमा भएको हो। उनले प्रारम्भिक शिक्षाका लागि धेरै संघर्ष गर्नुपर्‍यो र १० वर्षको उमेरसम्म विद्यालय जान पाइनन्। पछि उनले स्थानीय विद्यालयबाट अध्ययन पूरा गरिन्। स्नातक तहसम्मको पढाइपछि उनी शिक्षिका भइन् र पछि काठमाडौं आइन्।

काठमाडौंमा उनले साहित्यकार तथा मानवअधिकारकर्मी परिजातको कामबाट प्रभावित भइन्। परिजातसँगको संलग्नताले उनलाई नेपालको न्याय प्रणाली र जेलभित्रको वास्तविक अवस्थासँग नजिक बनायो। यसले नै उनलाई कैदीहरू र तिनीहरूको सन्तानका लागि काम गर्ने प्रेरणा दियो।

प्रिजनर्स असिस्टेन्स नेपाल

इन्दिरा रानामगरले वर्ष २००० मा स्थापना गरेको 'प्रिजनर्स असिस्टेन्स नेपाल (Prisoners Assistance Nepal) नामक गैर-नाफामूलक संस्था नेपालको सामाजिक सेवा क्षेत्रको एक प्रेरणादायी उदाहरण हो। उक्त संस्थाको मूल उद्देश्य भनेकै जेलमा सजाय भोगिरहेका बाबु–आमाका बालबालिकाहरूलाई सुरक्षित र उज्वल भविष्य प्रदान गर्नु हो।

जेलमा रहेका आमाबाबुहरूको अभिभावकत्व गुमाएका ती नाबालकहरू अक्सर समाजबाट बिमुख, असुरक्षित र शिक्षा–स्वास्थ्यको पहुँचबाहिर रहन्छन्। यस्ता बालबालिकाहरूलाई **आश्रय, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, तथा सामाजिक संरक्षण** प्रदान गर्नु नै संस्थाको प्रमुख कार्य हो। रानामगरले व्यक्तिगत अनुभव र जेल व्यवस्थासँगको अन्तरक्रियाबाट यो समस्यालाई गहिरो रूपमा बुझेकी थिइन्, जसले उनलाई यस्तो संस्थागत प्रयास गर्न प्रेरित गर्‍यो।

आजसम्म, संस्थाले **चारवटा बालगृह (children's homes)** स्थापना गरेर सयौं बालबालिकाहरूलाई सुरक्षित बास र पारिवारिक वातावरण दिएको छ। **दुईवटा विद्यालय**को स्थापना तथा सञ्चालनमार्फत ती बालबालिकाहरूलाई गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गरिँदै आएको छ। यस्तै, संस्थाले **आर्थिक सहयोग, पुनःस्थापना कार्यक्रम, अभिभावकत्वको व्यवस्थापन, सामाजिक पुनःएकीकरण** जस्ता विविध परियोजनाहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ, जसले जेलबाट प्रभावित परिवारहरूलाई आत्मनिर्भर जीवनतर्फ डो-याइरहेको छ।

इन्दिरा रानामगरको यो कार्यले **सिर्जनात्मक मानवतावाद र समर्पण**को उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। बालबालिकाहरूको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने यस्ता दीर्घकालीन सामाजिक पहलहरू नेपाली समाजमा निकै दुर्लभ छन्, र उनले देखाएको मार्गप्रति धेरैले सम्मान र समर्थन जनाएका छन्।

राजनीतिक यात्रा

२०२२ सालको संघीय निर्वाचनमा इन्दिरा रानामगरले नेपालको राजनीतिक परिवेशमा एक नयाँ र सशक्त उपस्थिति जनाउँदै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)को तर्फबाट समानुपातिक प्रणाली अन्तर्गत जनजाति (आदिवासी) कोटाबाट प्रतिनिधि सभामा प्रवेश गरेकी हुन्। सामाजिक सेवामार्फत लामो समयदेखि जनस्तरमा सक्रिय रहँदै आएकी रानामगरको उम्मेदवारीले जनतामाझ ठूलो सकारात्मक छवि बनाएको थियो, जसको परिणामस्वरूप उनी संसदमा मनोनयनको सूचीमा परिन्।

संसद प्रवेश गरेको छोटो समयमै, अर्थात् २१ जनवरी २०२३ मा, उनले नेपालको प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख पदमा उम्मेदवारी दिइन् र उल्लेखनीय बहुमतसहित निर्वाचित भइन्। सो निर्वाचनमा कुल २६४ जना सांसदहरू उपस्थित थिए, जसमा उनले १६६ मत प्राप्त गर्दै उपसभामुख पदमा विजयी भइन्। यो विजयले न केवल उनको व्यक्तिगत राजनीतिक क्षमता र जनसमर्थनको संकेत दिएको हो, तर समावेशी नेतृत्वको प्रतीकका रूपमा पनि उनी प्रस्तुत भएकी छन्।

उनको विजयले महिला नेतृत्वको सशक्तिकरण, जनजाति समुदायको प्रतिनिधित्व, र वैकल्पिक राजनीतिक धारको स्वीकार्यतालाई बल दिएको छ। उपसभामुखको रूपमा उनको चयनले नेपाली संसदमा नयाँ ऊर्जा, समावेशिता र उत्तरदायित्वको आशा जगाएको छ। रानामगरको राजनीतिक यात्राले देखाउँछ कि सामाजिक काममार्फत हासिल गरिने जनसमर्थन राजनीतिक परिवर्तनको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।

पुरस्कार तथा सम्मान

इन्दिरा रानामगरले सामाजिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदानका लागि विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार प्राप्त गरेकी छन्। तीमध्ये प्रमुख सम्मानहरू यसप्रकार छन्:

एशिया २१ यङ लिडर पब्लिक सर्भिस अवार्ड – २००९

वर्ल्ड चिल्ड्रेन्स ऑनरेरी अवार्ड – स्वीडेनकी महारानी सिल्भियाबाट, २०१४

वर्ल्ड्स चिल्ड्रेन्स प्राइजका लागि मनोनयन – २०१४

BBC को १०० प्रभावशाली महिलाहरूको सूचीमा – २०१७

समसामयिक स्थिति

उपसभामुखको रूपमा इन्दिरा रानामगरले नेपालको संघीय संसदमा उल्लेखनीय र प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गरिरहेकी छन्। संसदको कार्यशैलीलाई मर्यादित, समावेशी र प्रभावशाली बनाउन उनले सक्रियता देखाएकी छन्। विशेषगरी उनले महिला सहभागिता, अल्पसंख्यक समुदायका मुद्दा, तथा जनजाति र दलित समुदायको अधिकारको संरक्षण र प्रवर्द्धनका पक्षमा आवाज उठाउँदै आएकी छन्। बाल अधिकारको संरक्षण, कैदीहरूका परिवार विशेष गरी उनीहरूका बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य र सम्मानपूर्वक जीवन यापनका लागि उनले समाजसेवामार्फत थालनी गरेको कार्य संसदमा पनि नीतिगत तहमा पुर्‍याउने प्रयत्नमा लागेकी छन्।

उनले न्यायप्रणालीको सुधार, कैदीहरूको पुनःस्थापना तथा उनीहरूलाई समाजमा पुनःस्थापित गर्न दीर्घकालीन नीतिहरू आवश्यक रहेको धारणा प्रस्तुत गर्दै आएकी छन्। उनले बोल्ने भाषणहरूमा पारदर्शिता, जवाफदेहिता र विधिको शासनलाई विशेष जोड दिने गरेकी छन्। इमानदार छवि, विनम्र व्यक्तित्व र जनउत्तरदायित्वप्रति निष्ठा राख्ने नेतृको रूपमा उनले संसद र समाज दुवैमा सकारात्मक छाप छाडेकी छन्। यसरी, सामाजिक रूपान्तरण र मानव अधिकारको संरक्षणमा उनको भूमिका संसदको परिधिलाई नाघेर देशव्यापी रुपमा प्रभाव पार्ने किसिमको देखिएको छ।

वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको

सामग्रीको तालिका