रामचन्द्र पौडेलले सन् १९७४ (वि.सं. २०३१) मा नेपाली कांग्रेसका समाजवादी विचारधाराबाट प्रभावित भई आफ्नो राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका थिए। उनको राजनीति इमानदार, आदर्शवान् र जनताको हितमा केन्द्रित मानिन्छ। प्रारम्भिक राजनीतिक जीवनदेखि नै उनी नेपालको पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्ध सशक्त रुपमा उभिए। त्यो समय नेपाली राजनीतिमा दलीय प्रणाली प्रतिबन्धित थियो, तर पनि पौडेलले लोकतन्त्रको पक्षमा खुलेर वकालत गरे।
रसुवा जिल्लामा उनी एक अग्रणी नेता थिए, जसले पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्ध आवाज उठाए। नागरिक अधिकारको पक्षमा दृढ अडान राख्दै, उनी निरन्तर आन्दोलनमा संलग्न भए। उनले लामो समय भूमिगत राजनीति गर्दै नेपाली कांग्रेसको संगठन विस्तारमा योगदान दिए। नेपालमा बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापित नभएसम्म उनी निरन्तर नागरिक स्वतन्त्रताको पक्षमा संघर्षरत रहे।
जनआन्दोलन र राजनीतिक संघर्ष
रामचन्द्र पौडेल सन् १९९० (वि.सं. २०४६) को ऐतिहासिक जनआन्दोलन-I मा अत्यन्त सक्रिय थिए। यो आन्दोलनले नेपालको पञ्चायती शासन अन्त्य गर्दै बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनःस्थापना गर्यो। उनले रसुवा जिल्लाबाट जनआन्दोलनको अगुवाइ गर्दै नेपाली कांग्रेसका पक्षधर जनतालाई संगठित गरे। आन्दोलनका क्रममा उनी पटक-पटक पक्राउ परे र जेल जीवन भोगे।
बहुदलीय व्यवस्थाको पुनःस्थापनापछि, उनले नेपाली कांग्रेसको तर्फबाट २०५१ सालको संसदीय निर्वाचनमा प्रतिनिधिसभा सदस्यका लागि उम्मेदवारी दिए। रसुवा जिल्लाबाट उम्मेदवार बनेका उनी निकै बलियो प्रतिस्पर्धामा उत्रिए। तर, दुर्भाग्यवश, उनी केही सय मतान्तरले पराजित भए। यो पराजय नेपाली कांग्रेसका लागि निकै कठिन सावित भयो। किनभने सोही निर्वाचनमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) केही सिटको अग्रता लिन सफल हुँदै संसदको सबैभन्दा ठूलो दलका रूपमा स्थापित भयो।
नेपाली कांग्रेसमा भूमिका
बालचन्द्र पौडेल बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाअघि नै रसुवा जिल्लामा नेपाली कांग्रेसका एक महत्त्वपूर्ण नेता बनिसकेका थिए। उनले जिल्लास्तरमा संगठन सशक्त पार्दै, नेपाली कांग्रेसलाई मजबुत बनाउने कार्य गरे। बहुदलीय प्रणाली पुनःस्थापनापछि पनि उनी रसुवा जिल्लाको कांग्रेस राजनीतिमा प्रभावशाली नेता बने।
२००४ देखि २००८ सम्म उनले रसुवा जिल्ला नेपाली कांग्रेस सभापतिको जिम्मेवारी सम्हाले। उनको नेतृत्वमा नेपाली कांग्रेस रसुवामा संगठित मात्र भएन, विभिन्न लोकतान्त्रिक गतिविधिहरू पनि सञ्चालन भए। उनले जिल्ला स्तरमा कांग्रेसको कार्य विस्तार गर्दै, कार्यकर्तालाई संगठित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे।
२०६२/६३ को जनआन्दोलन र गिरफ्तारी
राजा ज्ञानेन्द्रले २०५९ सालमा संसद विघटन गरी प्रत्यक्ष शासन चलाएपछि, नेपालमा लोकतन्त्र पुनःस्थापनाका लागि दोस्रो जनआन्दोलन (जनआन्दोलन-II) सुरु भयो। बालचन्द्र पौडेल यस आन्दोलनमा पनि अग्रमोर्चामा रहे।
२००६ मा काठमाडौँमा उनले नेतृत्व गरेका विरोध प्रदर्शनहरू राजा ज्ञानेन्द्रको प्रत्यक्ष शासनविरुद्ध तीव्र बने। उनले "ज्ञानेन्द्र चोर, देश छोड" भन्ने नाराहरू लगाउँदै आम जनतालाई प्रदर्शनमा सहभागी गराए।
१८ फेब्रुअरी २००५ मा, राजा ज्ञानेन्द्रको शासनकालमा उनी अन्य पार्टी कार्यकर्तासँगै प्रदर्शनको क्रममा पक्राउ परे। यो गिरफ्तारी नेपाली कांग्रेसका अन्य नेताहरूको गिरफ्तारीहरूसँगै जोडिएको थियो, जुन समयमा हजारौँ नेताहरू जेलमा थुनिएका थिए।
यस गिरफ्तारीपछि पनि उनले लोकतन्त्र पुनःस्थापनाका लागि संघर्ष गर्न छोडेनन्। २०६२/६३ को जनआन्दोलन सफल भएपछि नेपालमा पूर्ण लोकतन्त्र पुनःस्थापित भयो।