पूर्णिका राज्य लक्ष्मी देवी शाह
नेपालको राजपरिवारको इतिहास अत्यन्तै समृद्ध र जटिल छ, जहाँ राजा, रानी, राजकुमार तथा राजकुमारीहरूले नेपालको सांस्कृतिक, सामाजिक र राजनीतिक जीवनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। यसै सन्दर्भमा, पूर्णिका राज्य लक्ष्मी देवी शाहको जीवनले नेपालको समकालीन इतिहासमा एउटा विशेष स्थान ओगटेको छ। उनी नेपालको अन्तिम राजा ज्ञानेन्द्र शाहकी नातिनी, पूर्व राजकुमार पारस शाह र पूर्व राजकुमारी हिमानी शाहकी जेठी छोरी हुन्। उनको जीवन नेपालको राजतन्त्र अन्त्य हुने समयमा महत्वपूर्ण मोडमा रह्यो र त्यसपछि उनको जीवनले नयाँ दिशा लियो।
पूर्णिका राज्य लक्ष्मी देवी शाह १२ डिसेम्बर २००० मा काठमाडौँको नर्मल निवासमा जन्मिन। उनी शाह वंशकी सदस्य हुन्, जसले लामो समयदेखि नेपालको राजशाही शासन गरेको छ। उनका पिताजी पारस शाह नेपालका पूर्व राजकुमार हुन् भने माताजी हिमानी शाह पूर्व राजकुमारी हुन्। पूर्णिका शाह नेपालको अन्तिम राजा ज्ञानेन्द्र रानी कोमलकी नातिनी हुन्। उनीसँग दुई दिदीबहिनी र एक भाइ छन् - राजकुमार हृदयेन्द्र र राजकुमारी कृतिका।
पूर्णिकाको जन्म नेपालको राजनीतिक परिवेशमा विशेष थियो। यसै समयमा नेपालमा राजतन्त्रको सत्ता कमजोर हुँदै थियो र प्रजातान्त्रिक आन्दोलन बलियो हुँदै थियो। पूर्णिकाको परिवार नेपालको आधुनिक इतिहासका राजनीतिक र सामाजिक परिवर्तनसँग सधैं जोडिएको थियो।
राजपरिवारमा पूर्णिकाको स्थान राजपरिवारका परम्परागत उत्तराधिकार प्रणालीसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ। २००६ मा नेपाल सरकारले राजगद्दीको उत्तराधिकार सम्बन्धी कानुनमा परिर्वतन गर्ने प्रस्ताव ल्यायो जसले absolute primogeniture (जुनसुकै लिङ्गको जेठो सन्तानलाई उत्तराधिकार दिने) व्यवस्था लागू गर्ने थियो। यसले पूर्णिकाको गद्दीको दावीलाई पुष्टि गर्ने थियो। तर, त्यो कानुन सदनले स्वीकृत गरेको भए पनि अन्तिम रूपमा त्यसलाई कानुनी मान्यता दिइएन। राजतन्त्रको अन्त्यसँगै २००८ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणापछि, राजपरिवारका सबै सदस्यहरूलाई औपचारिक रूपमा राजगद्दीबाट हटाइयो।
यो ऐतिहासिक घटनाक्रमले पूर्णिकाको जीवनमा ठूलो प्रभाव पारेको छ। उनी राजपरिवारका एक महत्वपूर्ण सदस्य भएर पनि राजशाहीको अधिकारबाट वञ्चित भइन्। तथापि, उनको परिवारको सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्त्व नेपालमा अझै जीवित छ।
राजतन्त्रको अन्त्यसँगै पूर्णिका र उनको परिवारले नयाँ जीवनशैली अपनाउनुपर्यो। जुलाई २००८ मा पूर्णिका आफ्नो आमा, दिदीबहिनी र भाइसहित सिंगापुर गइन्, जहाँ उनका पिता पारस शाह बसोबास गरिरहेका थिए। सिंगापुरमा बसाइसँगै उनीहरूले आफ्नो जीवन र भविष्यलाई नयाँ आयाममा रूपान्तरण गरे।
पूर्णिकाले आफ्नो उच्च माध्यमिक शिक्षा (International Baccalaureate - IB) थाइल्यान्डको युनाइटेड वर्ल्ड कलेज (UWC) मा पूरा गरिन्। यो एक अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको विद्यालय हो जहाँ विश्वका विभिन्न देशका विद्यार्थीहरू अध्ययन गर्छन्। त्यसपछि उनले थाइल्यान्डको रंगसिट विश्वविद्यालय (Rangsit University) बाट कम्युनिकेसन विषयमा स्नातकको डिग्री हासिल गरिन्।
शिक्षाको माध्यमबाट पूर्णिका शाहले आफूमाथि लागेको सामाजिक तथा राजनीतिक दबाबलाई पार गर्दै आफ्नो पहिचान निर्माण गर्ने कोसिस गरिरहेकी छिन्। शिक्षालाई आफूलाई सक्षम र आत्मनिर्भर बनाउन उनले ठूलो साधनको रुपमा अपनाएकी छिन्।
राजपरिवारका सदस्यहरू परम्परागत रूपमा नेपालको सांस्कृतिक र धार्मिक जीवनमा गहिरो भूमिका खेल्दथे। पूर्णिकाले पनि राजपरिवारको परम्परा र संस्कारसँगको आफ्नो सम्बन्धलाई जगेर्ना गर्ने प्रयास गरिरहेकी छिन्। उनी हिन्दू धर्मावलम्बी हुन् र नेपाली सांस्कृतिक र धार्मिक पर्वहरूमा सहभागी हुने गर्दछिन्।
यद्यपि राजतन्त्र अब छैन, नेपालमा अझै राजपरिवारप्रतिको आदर र सम्मान छ। पूर्णिकाको उपस्थितिले राजपरिवारको सांस्कृतिक परिचयलाई निरन्तरता दिएको छ। साथै, उनी युवा पुस्तालाई नेपालको परम्परागत र आधुनिक मूल्यहरूको मेलमिलाप सिकाउन प्रेरणा हुन्।
नेपालमा राजतन्त्र समाप्त भएपछि राजपरिवारको राजनीतिक भूमिकामा ठूलो परिवर्तन आयो। पूर्णिका र उनको परिवारले औपचारिक राजनैतिक अधिकार गुमाए। तर, पूर्णिकाले शान्तिपूर्ण र अध्ययनमुखी जीवन बिताउने रोजाइ गरेकी छन्। उनले सार्वजनिक रूपमा कुनै राजनीतिक गतिविधिमा सक्रियता नदेखाएको पाईन्छ।
नेपालमा राजपरिवारप्रति अझै केही समुदायमा सम्मान र प्रेम रहँदै आएको छ। पूर्णिकाको जीवन नेपाली राजपरिवारको परम्परागत विरासत र आधुनिक जीवनशैलीबीचको सेतु बन्न पुगेको छ। उनको नयाँ पुस्ता प्रतिको दृष्टिकोण र व्यवहार नेपालको सामाजिक परिवर्तनमा सहयोगी बन्न सक्ने सम्भावना छ।
पूर्णिकाको व्यक्तिगत जीवनलाई अहिले सम्म धेरै खुलासा गरिएको छैन। उनी विदेशमा अध्ययनरत र बसोबास गरिरहेकी छिन्। उनको जीवनमा परिवारको भूमिका महत्वपूर्ण छ। परिवारसँगको सम्बन्ध, अध्ययन, र सांस्कृतिक मूल्यहरूले उनको जीवनको मार्गनिर्देशन गरिरहेका छन्।
भविष्यमा पूर्णिकाले नेपालमा वा विश्वव्यापी रूपमा सामाजिक सेवा, शिक्षा, वा सञ्चार क्षेत्रमा आफ्नो योग्यता विकास गरेर योगदान दिने अपेक्षा राखिन्छ। उनको कम्युनिकेसन विषयमा स्नातक डिग्रीले विभिन्न क्षेत्रहरूमा अवसर प्रदान गर्ने सम्भावना छ।
पूर्णिका राज्य लक्ष्मी देवी शाह नेपालको अन्तिम राजपरिवारका एक महत्वपूर्ण सदस्य हुन् जसको जीवन नेपालको राजनीतिक इतिहाससँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। राजतन्त्रको अन्त्यपछि उनले नयाँ जीवनशैली, शिक्षा र सांस्कृतिक पहिचानको खोजीमा महत्वपूर्ण कदम उठाइन्।
उनको जीवनले नेपालको राजनीतिक परिवर्तन, परम्परा र आधुनिकताको संगम देखाउँछ। पूर्णिकाको अध्ययन, परिवारप्रतिको सम्मान, र सामाजिक भूमिकाले भविष्यमा नेपालको सांस्कृतिक र सामाजिक विकासमा योगदान पुर्याउने अपेक्षा छ।
नेपालको राजपरिवार र इतिहासमा पूर्णिकाको नाम सदैव सम्झनलायक रहनेछ। उनी नेपाली युवापुस्ताको लागि एउटा प्रेरणादायक उदाहरण बन्न सक्नेछिन्, जसले इतिहासको सम्मान गर्दै नयाँ युगको चुनौतिहरू सामना गर्ने छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
