ओलम्पिक रिदमिक जिम्न्यास्टिक्स एक मात्र महिलाहरुको इभेन्ट हो जसमा उपकरणहरूको प्रयोग गरेर सीप, लचकता र संगीततालाई प्रदर्शन गरिन्छ। यो खेलले पहिलोपटक १९८४ मा लस एन्जलसमा आयोजना भएको ओलम्पिक खेलमा डेब्यू गरेको थियो। रिदमिक जिम्न्यास्टिक्समा दुईवटा विधाहरू मात्र हुन्छन्: व्यक्तिगत अल-अराउन्ड (महिला) र समूह अल-अराउन्ड (महिला)। रिदमिक जिम्न्यास्टिक्सको बारेमा सम्पूर्ण जानकारी पाउन, यो भिडियो गाइड हेर्नुहोस्।
रिदमिक जिम्न्यास्टिक्स १९औँ शताब्दीमा युरोपमा उत्पत्ति भएको थियो र पछि यो एक ओलम्पिक खेलको रूपमा विकसित भएको हो।
यसको आविष्कारको श्रेय स्वीडिस शिक्षाविद् पेर हेनरिक लिङ्गलाई जान्छ, जसले शारीरिक गतिविधि र संगीतको समन्वयमा आधारित व्यायाम प्रणाली विकास गरेका थिए। यसले रिदमिक जिम्न्यास्टिक्सको आधारशिला राख्यो।
तर, स्विस संगीतकार र संगीत शिक्षक एमिल जाक्स-डालक्रोजले २०औँ शताब्दीको सुरुवातमा पहिलोपटक नृत्य र संगीतलाई जिम्न्यास्टिक्समा समावेश गरेका थिए। उनको प्रविधिलाई युरिदमिक्स भनिन्थ्यो, जसले संगीतलाई हाउभाउ र गतिविधि अभिव्यक्त गर्ने माध्यमको रूपमा प्रयोग गथ्र्यो।
कलात्मक जिम्न्यास्टिक्समा झैँ, रिदमिक जिम्न्यास्टिक्समा पनि प्रदर्शनलाई निर्णायकहरूले मूल्यांकन गर्छन्। तिनीहरूले दुई स्कोर प्रदान गर्छन् – कठिनाई (D) स्कोर र कार्यान्वयन (E) स्कोर, जसलाई जोडेर अन्तिम स्कोर दिइन्छ। नियमावली हरेक ओलम्पिक्स पछि नवीकरण गरिन्छ।
- D स्कोर: प्रदर्शनका हरेक तत्वजस्तै फड्को, हाम फाल्ने र उपकरणको प्रयोगको आधारमा दिइन्छ। यो स्कोरको कुनै सीमा हुँदैन।
- E स्कोर: व्यक्तिगत वा समूहले कत्तिको राम्रोसँग प्रदर्शन गरे भन्ने आधारमा दिइन्छ। यसको प्रारम्भिक मान १० अंक हुन्छ। अन्ततः निर्णायकहरूले दिएको मध्यका तीन स्कोरको औसत निकालिन्छ।
- अन्तिम स्कोर: D र E स्कोर जोडेर अन्तिम स्कोर निकालिन्छ। त्यसपछि कुनै पनि गल्तीको कारण हुने कटौती (deduction) घटाइन्छ। रिदमिक जिम्न्यास्टिक्समा गल्तीको सूची निकै लामो र जटिल छ। प्रतियोगीलाई उपकरण बिग्रिएको, समय सीमा नाघेको वा खुट्टामा भारी रूपमा अवतरण गरेको कारणले पनि सजाय दिन सकिन्छ।
ओलम्पिक्समा रिदमिक जिम्न्यास्टिक्स
रिदमिक जिम्न्यास्टिक्सको प्रतियोगिता १९४० को दशकमा सोभियत संघमा सुरु भएको थियो र १९६१ मा अन्तर्राष्ट्रिय जिम्न्यास्टिक्स महासंघद्वारा मान्यता प्राप्त गरियो। १९६४ मा पहिलो विश्व च्याम्पियनसिप आयोजना भए पनि १९८४ सम्म यो ओलम्पिकमा समावेश भएन। १९८४ मा क्यानाडाकी लोरी फुङले पहिलो ओलम्पिक पदक जितेकी थिइन्। समूह रिदमिक जिम्न्यास्टिक्सको सुरुवात भने १९९६ को एटलान्टा ओलम्पिकमा भएको थियो, जहाँ स्पेन विजेता भएको थियो।
पूर्वी युरोपेली देशहरूले अन्तर्राष्ट्रिय रिदमिक जिम्न्यास्टिक्समा प्रभुत्व जमाएका छन्। तर, रसियाली टिमबाहेक कुनै पनि देशले एकभन्दा बढी स्वर्ण पदक जितेको छैन। रसियाली टिमले १९८४ देखि हालसम्म १७ स्वर्ण पदकमध्ये १० वटा जितेको छ।
बीजिङ २००८ र लन्डन २०१२ की च्याम्पियन एव्गेनिया कानाएभा र रियो २०१६ की च्याम्पियन मार्गरिता मामुनको नेतृत्वमा रसियाले यो उपलब्धि हासिल गरेको हो।
टोकियो २०२० मा इजरायलकी लिनोय अस्रामले व्यक्तिगत अल-अराउन्डमा स्वर्ण पदक जितेर सबैलाई आश्चर्यचकित पारिन्। उनी ओलम्पिक स्वर्ण जित्ने इजरायलकी पहिलो महिला बनेकी थिइन्। दुर्भाग्यवश, उनले पेरिसमा प्रतिस्पर्धा गरिनन्, किनकि २३ वर्षीया अस्रामले अप्रिल २०२२ मा प्रतिस्पर्धात्मक जिम्न्यास्टिक्सबाट सन्यास लिएकी थिइन्।
इटालीकी उदाउँदी तारा सोफिया राफाएली यस वर्ष एथेन्समा भएको विश्व कपमा जित हासिल गरेर अल-अराउन्ड उपाधि जित्ने पहिलो इटालियन बनेकी छिन्। १८ वर्षीया राफाएली हाल विश्वको नम्बर १ स्थानमा छिन्।
समूह प्रतिस्पर्धामा, टोकियो २०२० का स्वर्ण पदक विजेता बुल्गेरियाली टिम विश्व र्याङ्किङमा शीर्ष स्थानमा छन् भने दोस्रो स्थानमा फ्रान्स छ।