स्की माउण्टेनियरिङलाई प्रायः “स्किमो” पनि भनिन्छ। यस खेलमा प्रतिस्पर्धीहरूले हिमालमा हिउँले ढाकिएको बाटोमा माथि चढ्दै र तल झर्दै स्की गर्छन्, साथै पर्वतारोहण सीप प्रयोग गरेर दौड पूरा गर्छन्। स्कीको इतिहास प्रागैतिहासिक समयमा पुग्छ, जब मानिसहरूले हिउँदका महिनाहरूमा पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रहरूमा प्रभावकारी रूपमा आवतजावत गर्नका लागि स्कीको प्रयोग गर्न थाले।
पुरातत्वविद्हरूले हिउँमा काठका स्कीहरू प्रयोग गरेर यात्रा गरिरहेका व्यक्तिहरूका चित्रहरू पत्ता लगाएका छन्। मध्ययुगका चित्रकलाहरूले हिउँमा चढ्नका लागि “स्किन” प्रयोग भएको देखाउँछन्। त्यसैगरी, विभिन्न आकार र प्रकारका काठका फल्याकहरू रूस, फिनल्यान्ड, स्वीडेन र नर्वेका पीट बोगहरूमा संरक्षित अवस्थामा फेला परेका छन्। आधुनिक स्की माउण्टेनियरिङको सुरुवात १८९७ मा जर्मनीका विल्हेल्म पाउल्केले पहिलो पटक बर्नीज ओबरल्याण्डमा स्कीमार्फत हिमाली यात्रा पूरा गरेपछि मानिन्छ। सुरुमा जनावरका छालाहरू स्कीमा प्रयोग गरिन्थ्यो। बीसौं शताब्दीको सुरुवातमा यो सील स्किनमा सीमित भयो, र हालका दिनमा यो कृत्रिम सामग्रीमा परिणत भएको छ।
हालका वर्षहरूमा यो खेल विश्वभर लोकप्रिय हुँदै गएको छ। स्विजरल्याण्ड, फ्रान्स, इटाली, उत्तर अमेरिका, दक्षिण अमेरिका, रूस, स्क्यान्डिनाभिया, चीन, दक्षिण कोरिया र जापानलगायतका देशहरूमा यसका अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरू आयोजना हुने गर्छन्।
पहिलो विश्व च्याम्पियनसिप २००२ मा फ्रान्समा आयोजित भयो, र अहिले यो प्रतियोगिता दुई/दुई वर्षमा महादेशीय च्याम्पियनसिपसँग बारी-बारी गरी आयोजना गरिन्छ। साथै, प्रत्येक वर्ष पाँचवटा चरणहरू सहितको विश्व कप सर्किट सञ्चालन गरिन्छ। २०००-२०२१ को सिजनदेखि विश्व च्याम्पियनसिप लङ डिस्टेन्स र मास्टर्स विश्व च्याम्पियनसिप पनि आयोजना गर्न थालिएको छ। हालसम्म तीन महादेश (युरोप, एशिया र अमेरिका)का ३८ सदस्यीय राष्ट्रिय महासंघहरू अन्तर्राष्ट्रिय स्की माउण्टेनियरिङ महासंघ (ISMF) का सदस्य छन्। यो खेल साइक्लिस्ट, पौडीबाज, धावक, हाइकर्स र पर्वतारोहीजस्ता विभिन्न पृष्ठभूमिका खेलाडीहरूलाई आकर्षित गर्दछ। व्यक्तिगत दौडको सुरुवात मास स्टार्टमार्फत भयो, जहाँ खेलाडीहरूले तीन कष्टप्रद चढाइ र तीन झराइहरू पार गर्दै आफ्नो सहनशीलता देखाए। स्प्रिन्ट प्रतियोगितामा खेलाडीहरूले तीनदेखि चार मिनेटभित्र करिब ८० मिटर उचाइ चढेर र झरेर दौड पूरा गरे। शीर्ष स्थानमा पुगेपछि उनीहरूले विशाल स्लालमजस्तो ट्र्याकबाट झर्दै स्केटिङ शैलीमा अन्तिम बिन्दुसम्म दौड पूरा गरे। मिक्स्ड रिले विधामा विभिन्न राष्ट्रका महिला र पुरुषहरूलाई समेटेर ११ टिम बनाएर प्रतिस्पर्धा गराइयो, जसमा दुई महिला र दुई पुरुष खेलाडी थिए।
स्की माउण्टेनियरिङमा खेलाडीहरूले स्की र पर्वतारोहण गर्दा आवश्यक पर्ने सबै उपकरणहरू आफैं बोक्छन्। उनीहरूले लगभग २,००० मिटर वा सोभन्दा बढी उचाइमा रहेको बाटो पार गर्नु पर्छ। प्रतियोगिताको प्रकृतिअनुसार खेलाडीहरूले आइस एक्स, हार्नेस, डोरी, क्र्याम्पन, एउटा बचाउ ब्लाङ्केट, हिउँको गहिराइ जाँच्ने उपकरण (स्नो प्रोब) र हिउँ पहिरो पत्ता लगाउने डिटेक्टर बोक्नुपर्छ। यसका अतिरिक्त, खेलाडीहरूले रबरको झिल्ली (स्किन्स) लगाइएका हल्का स्कीहरू प्रयोग गर्छन्, जसले स्कीलाई पछाडि सर्नबाट रोक्छ। साथै, स्की बुटहरूलाई सजिलै चढ्ने र झर्ने अवस्थामा अनुकूल बनाउन सकिने ‘क्विक-स्न्याप फास्टनर’ प्रयोग गरिन्छ।
ओलम्पिक इतिहास
अन्तर्राष्ट्रिय स्की माउण्टेनियरिङ महासंघ (ISMF) २०१४ मा अस्थायी ओलम्पिक महासंघको रूपमा मान्यता प्राप्त गर्यो, र २०१६ को अगस्टमा औपचारिक रूपमा मान्यता दिइयो। त्यसपछि, २०१७ को जुलाईमा अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिले स्की माउण्टेनियरिङलाई २०२० को लोजान हिउँदे युवा ओलम्पिक खेलको कार्यक्रममा समावेश गरिने घोषणा गर्यो। यस खेलको पहिलो प्रस्तुति (डेब्यू) मा १६ विभिन्न देशका ४८ खेलाडीहरूले तीन विधामा प्रतिस्पर्धा गरे: व्यक्तिगत दौड, स्प्रिन्ट दौड र मिक्स्ड रिले दौड।