स्पोर्ट क्लाइमिङ भनेको परम्परागत चट्टान चढ्ने खेलबाट उत्पत्ति भएको आधुनिक खेल हो। यसमा तीन फरक विधाहरू छन्: बौल्डरिङ, लिड र स्पिड। यी सबै विधाहरूमा कृत्रिम पर्खालमा जोडिएका एङ्करहरूको प्रयोग गरेर चढ्ने गरिन्छ। प्राकृतिक चट्टानहरूमा मनोरञ्जनात्मक रूपमा चढ्ने गतिविधि १९औं शताब्दीको अन्त्यतिर सुरु भएको मानिन्छ। प्रतिस्पर्धात्मक खेलका रूपमा चढ्ने खेलको सुरुवात १९८५ मा इटालीको ट्युरिन नजिक बर्दोनेक्चियामा आयोजित “स्पोर्टरोसिया” नामक प्रतियोगिताबाट भयो। एक वर्षपछि १९८६ मा फ्रान्सको लियोन नजिक वोलक्स-एन-भेलिनमा पहिलो पटक कृत्रिम पर्खालमा प्रतिस्पर्धात्मक इभेन्ट आयोजित गरियो।
१९९० को दशकको सुरुवातमा अन्तर्राष्ट्रिय इभेन्टहरू विशेष रूपमा डिजाइन गरिएका संरचनाहरूमा मात्र आयोजना गरिने निर्णय गरियो, जसले गर्दा प्राकृतिक वातावरणमा कुनै असर नपरोस्। यो खेलको मुख्य मूल्यहरूमध्ये एक भनेको वातावरणको संरक्षण हो, जहाँ पर्वतारोहीहरूले चढ्ने क्षेत्रको जगेर्ना गर्ने जिम्मेवारी लिन्छन्। आधुनिक स्पोर्ट क्लाइमिङको नयाँ युग सुरु भयो, र १९९१ मा जर्मनीको फ्रान्कफर्टमा पहिलो विश्व च्याम्पियनसिप आयोजना गरियो। पछिल्ला दुई दशकमा यो खेल निकै लोकप्रिय बनिसकेको छ। चढ्ने पर्खालहरूको विकासले स्पोर्ट क्लाइमिङलाई सबैका लागि पहुँचयोग्य बनाएको छ।
स्पोर्ट क्लाइमिङको नियमहरू के-के हुन्?
स्पोर्ट क्लाइमिङको प्रत्येक विधाका फरक-फरक नियमहरू छन्:
बौल्डरिङ:
खेलाडीहरूले ४.५ मिटर अग्लो पर्खाललाई डोरीको प्रयोग नगरी निश्चित समयभित्र सकेसम्म थोरै प्रयासमा चढ्नुपर्छ। खेलाडीहरूको र्याङ्किङ समाधान गरिएका समस्याहरूको सङ्ख्याका आधारमा तय गरिन्छ।
लिड इभेन्ट:
यस विधामा खेलाडीहरूले डोरीको सहायताले १५ मिटरभन्दा अग्लो पर्खालमा सकेसम्म माथिसम्म चढ्नुपर्छ। खेलाडीहरूले मार्गको पूर्व जानकारीबिना ६ मिनेटभित्र चढ्नुपर्छ। यो विधामा खेलाडीहरूको शारीरिक र मानसिक क्षमता आवश्यक पर्छ।
स्पिड इभेन्ट:
स्पिड इभेन्ट एक रोमाञ्चक घडीविरुद्धको दौड हो, जसमा एक-अर्कालाई पराजित गर्दै चाँडो चढ्ने प्रतिस्पर्धा हुन्छ। पर्खाल १५ मिटर अग्लो र ५ डिग्रीको झुकावमा हुन्छ। विश्व कीर्तिमान पुरुषतर्फ ५.०० सेकेन्ड (किरोमल कटिबिन, इन्डोनेसिया) र महिलातर्फ ६.५३ सेकेन्ड (एलेक्सान्ड्रा मिरोस्लाव, पोल्याण्ड) रहेको छ।
स्पोर्ट क्लाइमिङ र ओलम्पिक्स
स्पोर्ट क्लाइमिङले पहिलो पटक ओलम्पिक चरणमा २०१८ को ब्यूनस आयर्स युवा ओलम्पिक खेलमा पाइला चालेको थियो।
यो खेलको आधिकारिक ओलम्पिक डेब्यु भने २०२० को टोकियो ओलम्पिक खेलमा भएको हो।
पेरिस २०२४ मा यो खेल फरक ढाँचामा समावेश गरिएको थियो। हरेक लिङ्गका लागि दुईवटा पदक सेट थिए। खेलाडीहरूले टोकियो २०२० जस्तै बौल्डर, लिड र स्पिड तीनवटै विधा समावेश भएको एकल प्रतियोगितामा प्रतिस्पर्धा गर्नुको सट्टा दुई फरक प्रतियोगितामा प्रतिस्पर्धा गरे: स्पिड, र बौल्डर तथा लिडको संयुक्त प्रतियोगिता। स्पोर्ट क्लाइमिङलाई २०२८ मा लस एन्जलस ओलम्पिक कार्यक्रममा पनि समावेश गरिएको छ।
टोकियो २०२० मा ४० खेलाडी प्रतिस्पर्धा गरेकोमा पेरिस २०२४ मा ६८ खेलाडी सहभागी भए: २८ स्पिडका लागि र ४० बौल्डर तथा लिडको संयुक्त प्रतियोगिताका लागि। टोकियोमा हरेक खेलाडीले तीनवटै विधामा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए, र अन्तिम स्कोर तीनवटै प्रतियोगिताको संयुक्त परिणामबाट तय गरिन्थ्यो। पेरिस २०२४ मा दुई फरक प्रतियोगिताले आफ्ना ओलम्पिक च्याम्पियनहरूलाई ताज पहिराए। एउटा बौल्डर र लिडको संयुक्त प्रतियोगिता थियो भने अर्को स्पिड मात्रको इभेन्ट थियो। यो प्रतियोगिता ५ देखि १० अगस्टसम्म सेन्ट डेनिसको ले बुर्जे स्पोर्ट क्लाइमिङ भेन्युमा आयोजना गरिएको थियो।