सुष्मा जोशी केवल एक लेखक मात्र नभई एक समाजसेवी र राजनीतिक कार्यकर्तासमेत थिइन्। उनका लेखन र कार्यहरूमा उनले सामाजिक र राजनीतिक दृष्टिकोणको मिश्रण प्रस्तुत गर्दै नेपालको समकालीन समस्याहरूलाई गहिरो रूपमा विश्लेषण गरिन्। उनले आफ्नो लेखन र कार्यहरूबाट समाजको न्याय, समानता, र मानवाधिकारका लागि संघर्ष गरेको देखाउँछ। उनका कामहरूले केवल साहित्यको क्षेत्रसम्म सीमित रहेनन्, बरु उनले नेपालको समाज र राजनीति सुधार्नका लागि ठोस कदमहरू उठाए।
महिला स्वास्थ्य र अधिकारका लागि अभियान सुष्मा जोशीको सामाजिक र राजनीतिक कार्यको एक प्रमुख पक्ष महिला अधिकार र स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित छ। १९९८ देखि २००० सम्म, उनले हार्वर्ड स्कूल अफ पब्लिक हेल्थसँग मिलेर दक्षिण एशियामा महिला स्वास्थ्य र अधिकारसम्बन्धी विभिन्न परियोजनाहरूमा काम गरिन्। यस परियोजनामा उनले विभिन्न शहरहरूमा यात्रा गर्दै महिला अधिकारका क्षेत्रमा व्यापक अभियान चलाइन्। यस दौरान उनले महिलाका स्वास्थ्य अधिकार, प्रजनन स्वास्थ्य, र स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको महत्वलाई उजागर गर्नमा विशेष ध्यान दिइन्।
उनले यस्ता कार्यक्रमहरूको माध्यमबाट महिलाहरूको स्वास्थ्य र अधिकारमा सुधार ल्याउनका लागि सरकार र संस्थाहरूसँग सहकार्य गरेकी थिइन्। यो समयदेखि सुष्माले नेपाल र अन्य दक्षिण एशियाली मुलुकहरूमा महिला स्वास्थ्य र अधिकारको क्षेत्रमा थप जागरूकता फैलाउने कार्य गरिन्। यस अभियानले महिला स्वास्थ्यका मुद्दाहरूमा एक नयाँ दृष्टिकोणको आवश्यकता रहेको प्रमाणित गर्यो र सुष्माको नेतृत्वमा यी प्रयासहरूलाई थप सशक्त बनाइयो।
पत्रकारिता र मानव अधिकारका क्षेत्रमा योगदान सुष्मा जोशीको सामाजिक र राजनीतिक कार्यको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष उनको पत्रकारिता हो। २००४ देखि २००५ सम्म उनले "द नेशन वीकली"मा पत्रकारको रूपमा काम गरिन्, जहाँ उनले नेपालको नागरिक संघर्ष र मानव अधिकारका उल्लंघनका विषयमा गहिरो रिपोर्ट लेखेकी थिइन्।
उनको पत्रकारितामा विशेष रूपमा नागरिक अधिकार, राजनीति, र सामाजिक न्यायका मुद्दाहरूमा केन्द्रित रहने गर्थ्यो। उनले नेपालको समाजमा रहेका विभिन्न समस्याहरूलाई उजागर गर्दै, नागरिक अधिकारका उल्लंघन र अन्य विकृतिहरूको विरोध गरिन्। सुष्माले पत्रकारको रूपमा जनताको आवाजलाई समाजका विभिन्न वर्गसम्म पुर्याउने कार्य गरिन् र यसले नेपालका नागरिक संघर्ष र मानव अधिकारका मुद्दाहरूमा जनचेतना फैलाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो।
सुष्माको लेखन र पत्रकारिताले नेपाली समाजका गहिरा र संवेदनशील समस्याहरूलाई उजागर गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्यायो। उनका रिपोर्टहरू र लेखहरूले पाठकलाई सोच्न र समाजका समस्यामा सचेत बनाउन मद्दत पुर्याए। उनले पत्रकारिता र साहित्यलाई सामाजिक परिवर्तनको उपकरणका रूपमा प्रयोग गर्न सफल भएकी थिइन्।
"अक्सेस टू जस्टिस" परियोजनामा सहभागिता सुष्मा जोशीको सामाजिक र राजनीतिक कार्यका अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो उनका अन्तर्राष्ट्रिय योगदानहरू। उनले संयुक्त राष्ट्रसंघको विकास कार्यक्रम (UNDP)को "अक्सेस टू जस्टिस" परियोजनामा परामर्श दिइन्। यस परियोजनामा उनले नेपालका विभिन्न भागहरूमा मानव अधिकार उल्लङ्घन र न्याय प्रणालीको विकृति अध्ययन गरिन्।
"अक्सेस टू जस्टिस" परियोजनाले नेपालमा न्याय प्रणालीको पहुँचमा सुधार ल्याउने उद्देश्य राखेको थियो। सुष्मा जोशीले यस परियोजनामा परामर्श दिने क्रममा नेपालका विभिन्न क्षेत्रका ग्रामीण जनतासम्म न्यायको पहुँचलाई पुर्याउने उपायहरूमा ध्यान केन्द्रित गरिन्। यस परियोजनाको उद्देश्य थियो नेपालका जनतालाई न्याय प्रणालीको सुलभ पहुँच, कानूनी शिक्षा, र मानव अधिकारको संरक्षणमा सहयोग पुर्याउनु।
सुष्मा जोशीको यस परियोजनामा योगदानले नेपालमा कानूनी प्रक्रिया र मानव अधिकारका क्षेत्रमा सुधार ल्याउने दिशामा महत्त्वपूर्ण कदमहरू उठाइयो। यस परियोजनाको माध्यमबाट उनले न्यायका हकमा जनचेतना फैलाउने र कानूली उपचारको पहुँचलाई सहज बनाउने कार्य गरिन्। यस परियोजनामा उनको योगदानले न्याय प्रणालीका विभिन्न असमानताहरूको पत्ता लगाउन र सुधारका उपायहरू विकास गर्न मद्दत पुर्यायो।
सुष्मा जोशीको योगदानको महत्त्व सुष्मा जोशीले आफ्नो जीवनकालमा केवल लेखनको माध्यमबाट मात्र योगदान गरेनन्, उनले सामाजिक र राजनीतिक दृष्टिकोणबाट पनि नेपाल र अन्य दक्षिण एशियाली मुलुकहरूको विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाइन्। उनी महिला स्वास्थ्य र अधिकारका क्षेत्रमा सक्रिय भएकी थिइन् र उनले सधैं सामाजिक न्याय र समानता तथा मानव अधिकारको पक्षमा आफ्नो आवाज उठाइन्।
सुष्माको कार्यक्षेत्रमा राजनीति, समाज र कला समेटिएका छन्। उनका कार्यहरूले नेपालको राजनीति र समाजलाई समकालीन दृष्टिकोणबाट परखेर, थप सुधार र परिवर्तनका लागि जागरूकता फैलायो। उनका विचार र कार्यहरूले नेपाली समाजमा सामाजिक र राजनीतिक परिवर्तन ल्याउने दिशामा ठोस कदमहरू चालेका छन्।
सुष्मा जोशी नेपाली समाजका लागि एक प्रेरणादायक व्यक्तित्वका रूपमा प्रस्तुत भइन्। उनको लेखन र सामाजिक कार्यहरूले नेपालको समाजमा गहिरो छाप छोडेको छ। उनले साहित्य, पत्रकारिता, र सामाजिक कार्यका माध्यमबाट समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने कार्य गरेकी छन्।