तुलसी दिवस
तुलसी दिवस (तुलसी प्रसाद जोशी) एक प्रसिद्ध नेपाली साहित्यकार, लोककथा विशेषज्ञ, र कवि हुन्। उनी १९४१ जुलाईमा धनकुटा, नेपालमा जन्मिएका थिए। तुलसी दिवस नेपाली साहित्यका महत्वपूर्ण हस्ताक्षर मानिन्छ र उनले नेपाली लोककथा र कविता क्षेत्रमा ठूलो योगदान दिएका छन्। उनको प्रमुख कृति "नेपाली लोककथा" हो, जसमा नेपालका विभिन्न जातिहरूका १२२ लोककथाहरू संकलन गरिएको छ। उनले त्रिचन्द्र कलेज र पद्मकन्या क्याम्पसमा नेपाली साहित्यका प्राध्यापकको रूपमा काम गरेका छन्। उनले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय नेपाली साहित्य र संस्कृतिको संरक्षण र प्रचारमा समर्पित गरेका छन्।
तुलसी दिवस, जसको जन्म नाम तुलसी प्रसाद जोशी हो, १९४१ जुलाईमा नेपालको धनकुटा जिल्लामा जन्मिएका थिए। उनले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा धनकुटाको स्थानीय विद्यालयबाट प्राप्त गरे। उनको परिवार एक सुसंस्कृत र साहित्यप्रेमी परिवार थियो, जसले उनको साहित्यिक यात्रा प्रारम्भ गर्न मद्दत पुर्यायो। उनले धनकुटा डिग्री क्याम्पसबाट उच्च शिक्षा हासिल गरे र त्यही शिक्षा जीवनका प्रारम्भिक चरणमा उनलाई साहित्यको मार्गमा अगाडि बढ्न प्रेरित गर्यो।
तुलसी दिवसको साहित्यिक यात्रा २० औं शताब्दीको मध्यतिर सुरु भएको हो। उनका रचनाहरू मुख्यतः नेपाली लोककथा, कविता, र सामाजिक विचारधाराहरूका बीच एक सेतुको रूपमा प्रस्तुत गरिएका छन्। उनलाई विशेष गरेर नेपाली लोककथाका विशेषज्ञका रूपमा चिनिन्छ।
तुलसी दिवसको साहित्यिक यात्रा विभिन्न आयाममा फैलिएर गई रहेको छ। उनले कविता, कथा, र लोककथाका क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान गरेका छन्। नेपाली लोककथाको संग्रह ‘नेपाली लोककथा’ उनलाई व्यापक परिचित बनायो, जसमा उनले नेपाली जातिका विभिन्न जाति, समुदाय र भिन्न-भिन्न भूगोलमा पाइने लोककथाहरू संकलन गरेका छन्। यस कृतिमा उनले १२२ वटा लोकप्रिय लोककथाहरू समेटेका छन् जुन नेपालका विभिन्न जाति र समुदायबाट आएको हो।
उनको कविता लेखन पनि विशिष्ट मानिन्छ। उनका कवितामा नेपाली जनजीवन, सामाजिक स्थिति, र साँस्कृतिक विविधतालाई प्रमुख रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। उनी नेपाली साहित्यको आधुनिक कवि रूपमा चिनिन्छ, जसले आफ्नो लेखन मार्फत नेपाली समाजका समस्याहरूलाई उठाएका छन्।
तुलसी दिवसले नेपाली साहित्यमा कविता र लोककथाको महत्वको अवधारणालाई बलियो बनाएका छन्। उनले सृजनात्मक दृष्टिकोण र लोककथासँगको गहिरो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गर्दै नेपाली समाजका विविध पक्षलाई कवितामा समेटेका छन्।
तुलसी दिवसको प्रमुख योगदान नेपाली लोककथाको संकलन र संरक्षण हो। नेपाली लोककथाहरू समाजका कला, संस्कार, र विश्वास प्रणालीको प्रतीक हुन्। यी कथाहरू जनजीवनको कथन मात्र होइन, संस्कृति र परम्पराको महत्वपूर्ण हिस्सा पनि हुन्। तुलसी दिवसले लोककथासँग सम्बन्धित कृतिहरू लेख्दै नेपाली समाजको सांस्कृतिक सम्पदालाई बचाइराख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
उनको नेपाली लोककथा कृतिमा उनले नेपालका विभिन्न जाति र समुदायहरूको कथाहरू समेटेका छन्। यो कृति नेपाली समाजको सांस्कृतिक विविधतामा आधारित छ र नेपालको हरेक क्षेत्रको लोककथालाई प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरिएको छ। यसले नेपाली साहित्यमा लोककथा र त्यहाँका विविध धर्म, संस्कृति र विश्वास प्रणालीका विषयमा गहिरो चिन्तन प्रस्तुत गरेको छ।
तुलसी दिवसले शिक्षा क्षेत्रको विकासमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्। उनी त्रिचन्द्र कलेज र पद्मकन्या क्याम्पसमा नेपाली साहित्यका प्राध्यापकका रूपमा कार्यरत रहे। उनका विद्यार्थीहरूले साहित्य र संस्कृतिका बारेमा गहिरो अध्ययन गरेका छन् र उनका कक्षामा लोककथा र नेपाली साहित्यको आधुनिक दृष्टिकोण सिक्ने अवसर प्राप्त गरेका छन्।
उनी नेपाली साहित्यका एक प्रमुख शैक्षिक व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित भएका छन् जसले नेपाली साहित्यका नयाँ आयामलाई प्रस्तुत गर्दै पाठ्यक्रममा सुधार ल्याउने प्रयास गरेका छन्। उनका विद्यार्थीहरू आज पनि उनलाई सम्मानका साथ सम्झन्छन् र उनका पाठहरूलाई प्रेरणाका रूपमा लिन्छन्।
तुलसी दिवसले नेपाली सांस्कृतिक आन्दोलन र संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। उनी नेपाल अकादमीका जीवन सदस्य हुन् र नेपाली लोककथा समाजका अध्यक्षका रूपमा कार्य गर्दै नेपाली लोककथाको संरक्षण र प्रचारमा समर्पित छन्। साथै, उनले नेपालका विविध स्थानमा लोककथा र संस्कृति सम्बन्धी कार्यक्रमहरूको आयोजना गरेका छन्।
उनी नेपालका सांस्कृतिक दूतका रूपमा पनि परिचित छन्। नेपालको सांस्कृतिक राजदूतको रूपमा उनले विभिन्न देशहरूमा नेपाली साहित्य र संस्कृति प्रस्तुत गरेका छन्। उनले अमेरिकास्थित नेपाल दूतावासमा सांस्कृतिक सचिवको रूपमा काम गरेका थिए जसले नेपाल र विदेशी समुदाय बीचको सांस्कृतिक सेतुको रूपमा काम गरेको छ।
तुलसी दिवसका प्रमुख कृतिहरू नेपाली साहित्यमा अत्यन्तै चर्चित छन् र उनले नेपाली साहित्यमा नयाँ आयाम थपेका छन्। उनका काव्य संग्रहहरू र लोककथा संग्रहले साहित्यको क्षेत्रमा गहिरो प्रभाव पारेको छ। 'तुलसी दिवसका कविता' (१९८४) काव्य संग्रहमा उनले आफ्ना कविताहरू संकलन गरेका छन्, जसमा नेपाली समाजका विभिन्न पक्षलाई समेटिएको छ। यस कृतिमा सामाजिक, सांस्कृतिक र मानविय समस्याहरूको गहिरो विश्लेषण गरिएको छ, जसले पाठकलाई नेपाली समाजका जटिलताहरूको प्रत्यक्ष चित्रण प्रस्तुत गर्दछ।
त्यस्तै, 'नेपाली लोककथा' कृति नेपाली लोककथाहरूको एक महत्वपूर्ण संग्रह हो, जसमा १२२ वटा लोकप्रिय लोककथाहरू समावेश छन्। यस कृतिमा तुलसी दिवसले नेपाली सांस्कृतिक धरोहर र परम्परागत कथाहरूलाई संकलन गरेर समर्पण गरेका छन्। यी कथाहरूले नेपाली समाजका मूल्य, विश्वास र परम्पराहरूसँग सम्बन्धित गहिरा अर्थ र सन्देश दिन्छ।
उनको 'सामाजिक कथा र कविता' कृतिमा उनले विभिन्न सामाजिक समस्याहरूलाई उजागर गर्ने कथाहरू लेखेका छन्। यसमा नेपाली समाजका विभिन्न पक्ष—जस्तै आर्थिक असमानता, सामाजिक अन्याय, र मानवीय संवेदनाको कथा र कवितामा समेटिएका छन्। उनले गहिरो दृष्टिकोणबाट यी समस्याहरूलाई प्रस्तुत गरेका छन्, जसले पाठकलाई मात्र विचार गर्न प्रेरित गर्दैन, तर समाजमा व्याप्त असमानताका बारेमा सचेत गराउँछ।
तुलसी दिवसका यी कृतिहरूले नेपाली साहित्यमा सामाजिक, सांस्कृतिक र मानविय पक्षहरूलाई सशक्त रूपमा उजागर गरे र नेपाली साहित्यको नयाँ धार र दृष्टिकोणको निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका निभाए। उनका काव्य र कथा संग्रहहरू आज पनि साहित्यिक जगतमा प्रेरणाका स्रोत बनेका छन्।
तुलसी दिवसको साहित्यिक योगदान र संस्कृतिमा योगदानको कदर गर्दै उनलाई धेरै पुरस्कार र सम्मान प्राप्त भएका छन्। २०१३ मा उनले ‘विशिष्ट साहित्य सिरोमणी’ को उपाधि प्राप्त गरेका थिए। यस पुरस्कारले उनका साहित्यिक योगदानको पहिचान गरेको छ र उनले नेपाली साहित्यको क्षेत्रमा गरिरहेका प्रयासहरूको कदर गर्दछ।
उनलाई नेपाली साहित्यका विभिन्न पुरस्कार र सम्मान प्राप्त भएका छन् जसमा प्रमुख पद्मश्री साहित्य पुरस्कार समावेश छ। उनले विभिन्न राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका साहित्यिक समारोहहरूमा आफ्नो योगदान प्रस्तुत गरेका छन् र नेपाली साहित्यको प्रतिष्ठानलाई बलियो बनाएका छन्।
तुलसी दिवस नेपाली साहित्यका एक अति महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्व हुन्। उनका साहित्यिक योगदानहरूले नेपाली समाजका विविध पक्षलाई उजागर गरेका छन्। लोककथा, कविता, र शैक्षिक योगदानको माध्यमबाट उनले नेपाली संस्कृति र साहित्यको समृद्धिमा उल्लेखनीय भूमिका खेलेका छन्। तुलसी दिवसले नेपाली लोककथा र साहित्यलाई एक नयाँ दृष्टिकोणबाट प्रस्तुत गर्दै नेपाली साहित्यलाई विश्व मञ्चमा चिनाउने काम गरेका छन्। उनका कृतिहरू नेपाली साहित्यका अमूल्य धरोहरका रूपमा रहनेछन् र नेपाली समाजका आगामी पुस्ताहरूलाई प्रेरित गर्नेछन्।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
