उत्तम कुँवर

उत्तम कुँवर (१९३८–१९८२) नेपाली साहित्यका एक प्रतिष्ठित लेखक, साहित्यिक पत्रकार र सम्पादक थिए, जसले नेपाली साहित्यको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्। उनका कृतिहरू र सम्पादन कार्यले नेपाली साहित्यलाई नयाँ दिशा दिएको छ र उनका योगदानलाई अझै सम्मानपूर्वक सम्झनामा राखिन्छ। उनले साहित्यिक पत्रकारिता र लेखनका माध्यमबाट नेपाली साहित्यको विकास र प्रचारमा महत्वपूर्ण भूमिका निभाएका छन्।

जीवन परिचय

उत्तम कुँवरको जन्म २५ मे १९३८ (१२ जेठ १९९५ बि.स.) मा काठमाडौँको छेेत्रपाटीमा भएको थियो। उनका पिता जङ्गा बहादुर कुँवर र आमा भागवती कुँवर थिए। उनका प्रारम्भिक अध्ययन पश्चात् उनले भेगेटेरी (पशुपालन) विषयमा इ.ए. (Intermediate of Arts) शिक्षा प्राप्त गरेका थिए। यद्यपि उनले पशुपालनको क्षेत्रमा करियर सुरु गर्न चाहेका थिए, तर साहित्य र पत्रकारितामा उनको गहिरो चासो र रुचिले उनलाई लेखन र सम्पादनको क्षेत्रतर्फ आकर्षित गर्‍यो।

पत्रकारिता र सम्पादन कार्य

उत्तम कुँवरलाई पत्रकारिता र सम्पादनको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त थियो। उनले नेपाली साहित्यिक पत्रिका 'रुपरेखा' को सम्पादन गरेका थिए। रुपरेखा नेपाली साहित्यको एक प्रतिष्ठित पत्रिका थियो, जसले नेपाली साहित्यिक समुदायमा गहिरो प्रभाव पारेको थियो। यस पत्रिकामा उनले नेपाली साहित्यका विभिन्न पक्षहरूलाई उजागर गर्दै साहित्यिक र सांस्कृतिक विचारहरूको प्रसार गरेका थिए। उनका सम्पादन कार्यले रुपरेखा पत्रिकालाई लोकप्रिय बनायो र यसले नेपाली साहित्यमा नयाँ दिशा प्रस्तुत गर्‍यो।

प्रमुख कृतिहरू

उत्तम कुँवरको प्रमुख कृति ‘स्रष्टा र साहित्य’ (१९६६) हो, जसले उनलाई नेपाली साहित्यमा महत्त्वपूर्ण स्थान दिलायो। यस कृतिमा उनले नेपाली साहित्यका प्रमुख लेखकहरूसँग गरिएको अन्तर्वार्ताहरूको संग्रह गरेका थिए। यस पुस्तकमा भूपी शेरचन, परिजात, माधवप्रसाद घिमिरे जस्ता प्रमुख लेखकहरूको विचार र दृष्टिकोण प्रस्तुत गरिएको छ। 'स्रष्टा र साहित्य' पुस्तक नेपाली साहित्यका महत्त्वपूर्ण कृतिहरूको विश्लेषण र साहित्यिक विधाको गहिरो अध्ययनको रूपमा मानिन्छ। यस पुस्तकको प्रकाशनसँगै उनले १९६६ मा मदन पुरस्कार पनि प्राप्त गरेका थिए।

उनको अर्को महत्त्वपूर्ण कृति ‘अनुभव र अनुभूति’ हो, जुन लेखकीय र सामाजिक विषयमा गहिरो विश्लेषण प्रस्तुत गर्ने कृति हो। यस पुस्तकमा उनले नेपाली समाज र संस्कृतिका विविध पक्षहरूको अध्ययन गरेका छन् र विचारशील र गम्भीर दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन्। यसले लेखकको चिन्तन र सोचमा गहिराई र विविधता दर्शाउँछ।

जीवनी लेखन

उत्तम कुँवरले विभिन्न ऐतिहासिक र साहित्यिक व्यक्तिहरूको जीवनी पनि लेखेका छन्। उनका कृतिहरूमा ऐतिहासिक जीवनी लेखनको एउटा महत्त्वपूर्ण स्थान रहेको छ। ‘सिर हेनरी लारेंसको जीवनी’ कृति, जसमा उनले अंग्रेजी साम्राज्यका एक प्रमुख इतिहासकार र सैनिक प्रमुख सिर हेनरी लारेंसको जीवन र कार्यलाई प्रस्तुत गरेका छन्, एक उत्कृष्ट जीवनी कृति मानिन्छ। यस कृतिमा लारेंसको नेपाल र भारतीय उपमहाद्वीपसँगको सम्बन्धलाई ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गरिएको छ।

उत्तम कुँवरको निधन र योगदान

उत्तम कुँवरको निधन ३० जुलाई १९८२ (१५ श्रावण २०३९ बि.स.) मा काठमाडौँ स्थित आफ्नो घरमा भएको थियो। उनको निधन ४४ वर्षको उमेरमा कार्डियाक अरेस्टको कारण भएको थियो। उनका निधनले नेपाली साहित्यमा ठूलो क्षति पुर्यायो। यद्यपि उनका कृतिहरू र सम्पादन कार्यले साहित्यिक क्षेत्रलाई सधैं प्रेरित गर्ने काम गरिरहेको छ। उनका विचार र लेखनले नेपाली साहित्यको भविष्यलाई अझ सशक्त र समृद्ध बनाउन महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ।

उत्तम कुँवर स्मृति पुरस्कार ट्रस्ट

उत्तम कुँवरको सम्झनामा उनकी पत्नी शान्ति कुँवरले ‘उत्तम कुँवर स्मृति पुरस्कार ट्रस्ट’ स्थापना गरेका छन्। यस ट्रस्टको उद्देश्य उत्तम कुँवरको साहित्यिक योगदानलाई सम्मानित गर्नु र नयाँ लेखकहरूको प्रोत्साहन गर्नु हो। ट्रस्टले प्रत्येक वर्ष नेपाली भाषामा लेखिएका गैर-कल्पनिक पुस्तकलाई 'उत्तम शान्ति पुरस्कार' दिने कार्य गर्दछ। यस पुरस्कारको माध्यमबाट नेपाली साहित्यका उत्कृष्ट कृतिहरूलाई सम्मानित गरिन्छ र लेखनका उच्चतम मानकलाई प्रोत्साहन दिइन्छ।

निष्कर्ष

समग्रमा, उत्तम कुँवरको जीवन र कृतिहरू नेपाली साहित्यको अनमोल धरोहर बनेका छन्। उनका कृतिहरूले नेपाली समाज र संस्कृतिका विविध पक्षहरूको गहिरो विश्लेषण प्रस्तुत गरेका छन् र साहित्यिक संवादमा नयाँ विचार र दृष्टिकोण थपेका छन्। उनले लेखन र सम्पादन कार्यमा गरेका योगदानहरूले नेपाली साहित्यलाई अझ सशक्त र समृद्ध बनाएका छन्। उनका कृतिहरूको अध्ययन र विश्लेषण आज पनि साहित्यिक अनुसन्धानका लागि महत्त्वपूर्ण स्रोत मानिन्छ।

उत्तम कुँवरको सम्झनामा स्थापित 'उत्तम कुँवर स्मृति पुरस्कार ट्रस्ट' र यसका माध्यमबाट दिइने पुरस्कारले उनको योगदानलाई सम्मानित गर्दै नेपाली साहित्यलाई अझ उच्च स्थानमा पुर्याउने कार्य गरिरहेको छ। उनका कृतिहरू, विचार र कार्यहरू सधैं नेपाली साहित्यको इतिहासमा जीवित रहनेछन्।

वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको

सामग्रीको तालिका