वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
सशस्त्र प्रहरी बल
सशस्त्र प्रहरी बल
सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल (APF) एक अर्धसैनिक संगठन हो जसको स्थापनाको प्रमुख उद्देश्य मुलुकको आन्तरिक सुरक्षा, सीमाको रक्षा, दंगा नियन्त्रण, आतङ्कवादविरुद्धको कारबाही, विपद् व्यवस्थापन तथा अन्य महत्वपूर्ण सुरक्षा भूमिकाहरू सम्हाल्नु हो। यो संगठन नेपाल सरकारले २४ अक्टोबर २००१ मा स्थापना गरेको हो। सशस्त्र प्रहरी बलले सुरक्षा, शान्ति र प्रतिवद्धताको मूल मन्त्र बोकेको छ।
स्थापना र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
सशस्त्र प्रहरी बलको स्थापना २०५८ साल (२००१ ई.) मा नेपालको सुरक्षा चुनौतीहरूलाई मध्यनजर गरी गरिएको थियो। १९९६ मा माओवादी जनयुद्ध सुरु भएदेखि देशको सुरक्षा वातावरण निकै अस्थिर बनेको थियो र परम्परागत प्रहरी तथा नेपाली सेनाको साधन र क्षमता मात्रले त्यो आन्दोलनलाई प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रण गर्न कठिनाइ भईरहेको थियो। यस्तो सुरक्षा चुनौतीका कारण तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहको पहलमा नयाँ सुरक्षात्मक निकायको आवश्यकता महसुस गरी सशस्त्र प्रहरी बल गठन गरिएको हो।
यो बलको कानुनी आधार “सशस्त्र प्रहरी बल ऐन, २०५८” द्वारा सुनिश्चित गरिएको छ, जसले यसको संगठन, कर्तव्य, अधिकार र कार्यक्षेत्रलाई स्पष्ट रुपमा निर्धारण गर्दछ। बलको प्रारम्भिक चरणमा करिब १५,००० जना सदस्य थिए, जसमा प्रहरी र नेपाली सेनाबाट परिचालन गरिएका जनशक्तिहरू समावेश थिए। यसरी गठन भएको सशस्त्र प्रहरी बलले खासगरी भित्री सुरक्षा, विद्रोह नियन्त्रण, सीमा सुरक्षा र प्रहरी कार्यमा सहयोग गर्ने उद्देश्य राखेको थियो। २०१५ सम्म यस बलको सङ्ख्या करिब ७७,११७ पुर्याउने योजना राखिएको थियो, जसले यसलाई देशको सुरक्षा संरचनाको एक महत्वपूर्ण अंग बनाएको छ। सशस्त्र प्रहरी बलले देशको शान्ति सुरक्षा कायम गर्न, जनयुद्धलगायत विभिन्न जटिल सुरक्षा अवस्थाहरूमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएको छ।
संगठनात्मक संरचना र नेतृत्व
सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल गृह मन्त्रालय अन्तर्गतको एक प्रमुख सुरक्षा निकाय हो जसले देशभित्र सुरक्षा, शान्ति व्यवस्था, सीमा सुरक्षा, र संकट व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दछ। यसको मुख्यालय काठमाडौंको हलचोकमा अवस्थित छ, जहाँबाट संगठनका सबै प्रशासनिक तथा संचालनात्मक कार्यहरू समन्वय गरिन्छ।
सशस्त्र प्रहरी बलको नेतृत्व "महानिरीक्षक" (Inspector General of Police - IGP) ले गर्ने गर्दछ, जसको पदस्थापन नेपाली सेनाको तीन तारे अधिकृत (Lieutenant General) सरहको उच्च दर्जामा हुन्छ। यस पदमा हाल (२०२५ सम्म) राजु अर्याल हुनुहुन्छ, जसले बललाई अनुशासित, व्यावसायिक, र समर्पित सुरक्षाकर्मीहरूको समूहका रूपमा अघि बढाउने दृष्टिकोण राख्नुहुन्छ। उनका नेतृत्वमा सशस्त्र प्रहरी बलले राष्ट्रिय सुरक्षा चुनौतीहरूको सामना गर्दै जनताको जीवन र सम्पत्तिको संरक्षणमा निरन्तर योगदान गरिरहेको छ। संगठनले दक्षता, अनुशासन, र मानवअधिकारको सम्मानलाई आफ्नो कार्यनीतिको मूल आधार बनाएको छ।
मुख्य उद्देश्य र कार्यहरू
सशस्त्र प्रहरी बललाई संविधान, ऐन र सरकारको निर्देशन अनुसार विभिन्न जिम्मेवारी दिइएको छ। यी कार्यहरूलाई BIRD (Border, Internal Security, Revenue Support, Disaster Management) को अवधारणामा विभाजित गरिएको छ। विस्तृत रूपमा यसको प्रमुख जिम्मेवारीहरू यस प्रकार छन्:
- मुलुकभित्रको सशस्त्र द्वन्द्व, विद्रोह, आतंकवाद नियन्त्रण गर्नु।
- दंगा नियन्त्रण तथा आतङ्कजन्य घटनामा कारबाही गर्नु।
- प्राकृतिक प्रकोप र महामारी पीडितको उद्धार तथा राहत कार्यमा सहायता पुर्याउनु।
- सीमाको सुरक्षा गर्नु।
- बाह्य आक्रमणको अवस्थामा नेपाली सेनासँग समन्वयमा कारबाही गर्नु।
- सार्वजनिक संरचना, संस्थान तथा प्रतिष्ठानको सुरक्षा गर्नु।
- राजकीय विशिष्ट व्यक्तिहरूको सुरक्षा गर्नु।
- उद्योग, भन्सार तथा राजस्व सुरक्षा प्रदान गर्नु।
- सरकारको अन्य निर्देशानुसार विविध कार्यहरू सम्पादन गर्नु।
अन्तरिक द्वन्द्वमा भूमिका (जनयुद्ध)
सशस्त्र प्रहरी बलको प्रमुख भूमिका नेपालमा सन् २००१ मा सुरु भएको माओवादी विद्रोहविरुद्धको सैन्य अभियानमा स्पष्ट रूपमा देखा पर्यो। स्थापना भएदेखि नै यो बलले नेपाली सेनासँग मिलेर द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रहरूमा सक्रिय रूपमा अभियान सञ्चालन गर्दै आएका छन्।
जनवरी २००३ मा भएको घटनाले सशस्त्र प्रहरी बललाई गहिरो चोट पुर्यायो, जब तत्कालका प्रथम महानिरीक्षक कृष्ण मोहन श्रेष्ठ माओवादी विद्रोहका क्रममा आफ्नी श्रीमती र अंगरक्षकसहित मारिए। यो घटना बलको लागि ठूलो सदमे र चुनौती थियो, जसले बलको मनोबलमा गहिरो प्रभाव पारेको थियो।
त्यसै वर्षको अगस्टमा रामेछापमा भएको एक प्रमुख कारबाहीमा सशस्त्र प्रहरीका पाँच जना जवानहरू ज्यान गुमाए भने माओवादी लडाकुहरूबाट ३९ जनाको मृत्यु भएको थियो। यी घटनाहरूले सशस्त्र प्रहरी बलले द्वन्द्वकालीन सुरक्षामा खेलेको जोखिमपूर्ण र समर्पित भूमिकाको झल्को दिन्छन्। यस बलले जनयुद्धका कठिन परिस्थितिहरूमा आफ्नो उपस्थितिलाई सुनिश्चित गर्दै सुरक्षा र शान्ति स्थापना गर्ने कार्यमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
हथियार र सामग्री
सशस्त्र प्रहरी बलले विभिन्न मुलुकहरूबाट प्राप्त आधुनिकीकरण गरिएका बन्दूक तथा सामरिक सामग्री प्रयोग गर्छ। प्रमुख हथियारहरूमा निम्न समावेश छन्:
-
FN FAL (बेल्जियम)
-
L1A1 (बेल्जियम, बेलायत, अष्ट्रेलिया, क्यानडा)
-
M16 (संयुक्त राज्य अमेरिका)
यी हथियारहरू आतङ्कवादविरोधी, सीमामा सुरक्षा तथा दंगा नियन्त्रणका लागि प्रयोग गरिन्छन्।
मानवअधिकार र आलोचना
सशस्त्र प्रहरी बलमाथि द्वन्द्वकालीन समयमा मानव अधिकार उल्लङ्घनका आरोपहरू उठाइएको कुरा सत्य हो। माओवादी विद्रोहको समयमा भएको विभिन्न संघर्ष र कारबाहीका क्रममा यस बलका केही सदस्यहरूले मानव अधिकारको उल्लङ्घन गरेको भन्ने तथ्यहरू सार्वजनिक भएका छन्। यद्यपि, व्यापक रूपमा गरिने विश्लेषणमा माओवादी पक्षबाट भएका अत्याचारहरू तुलनात्मक रूपमा बढी भएको बताइन्छ।
सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग (Truth and Reconciliation Commission) ले युद्धकालीन अपराधहरूको अनुसन्धान गर्दा दुवै पक्षका क्रियाकलापमा बराबरको ध्यान नदिएको र यसले निष्पक्षता कायम गर्न नसकेको भन्दै आलोचना भइरहेको छ। तर, सशस्त्र प्रहरी बलले आफूले आन्तरिक अनुशासनको कडाइमा काम गर्दै आएको दाबी गर्दै आएको छ। यसले बलभित्रका अनुशासनहीनता र मानव अधिकार उल्लङ्घनका घटनाहरूलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरिरहेको छ भनी जानकारी दिन्छ। यसरी सशस्त्र प्रहरी बलले आफ्नो छवि सुधार्ने र आगामी दिनहरूमा मानव अधिकारको पूर्ण सम्मान गर्दै काम गर्न प्रतिबद्धता जनाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति मिसनमा योगदान
सशस्त्र प्रहरी बलले संयुक्त राष्ट्रसंघ अन्तर्गतको शान्ति स्थापनाका लागि विश्वभर विभिन्न मिसनहरूमा आफ्ना अधिकारी तथा सैनिक खटाउँदै आएको छ।
२००२ अक्टोबरदेखि सशस्त्र प्रहरी बलले निम्न UN मिशनहरूमा सहभागीता जनाएको छ:
-
UNMIK (कोसोभो)
-
UNMIL (लाइबेरिया)
-
UNAMSIL (सिएरा लियोन)
-
MINUSTAH (हैटी)
-
UNMIS/UNMISS (सुडान)
-
UNAMID (दार्फुर)
-
UNMIT (पूर्वी टिमोर)
-
UNFICYP (साइप्रस)
-
UNGCI (इराक)
-
UNSOM (सोमालिया)
२०१८ अगस्टसम्म, ६५८२ जना APF सदस्य Formed Police Unit (FPU) अन्तर्गत खटिएका थिए भने ७८५ जना Individual Police Officers (IPOs) रूपमा सेवामा कार्यरत थिए।
क्लब र अतिरिक्त गतिविधि
सशस्त्र प्रहरी बलले आफ्नो सदस्यमाझ खेलकुद र सांस्कृतिक गतिविधिहरूलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले APF क्लबको स्थापना गरेको छ। यो क्लब विशेषगरी फुटबल, भलिबल लगायतका विभिन्न खेलकुदमा सक्रिय छ र राष्ट्रिय स्तरका प्रतियोगिताहरूमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै आएको छ। APF क्लबले न केवल खेलमा मात्र बलियो उपस्थिति जनाएको छ, तर खेलकुद मार्फत जवानहरूबीच एकता, अनुशासन र टीमवर्कलाई पनि प्रवर्द्धन गरेको छ। यसले सशस्त्र प्रहरी बलको समग्र छवि सकारात्मक बनाउने साथै जवानहरूको शारीरिक र मानसिक सुदृढीकरणमा पनि ठूलो भूमिका खेलेको छ।
समसामयिक सुधार र रणनीति
हालैका दिनमा सशस्त्र प्रहरी बलले 'BIRD' अवधारणालाई सुदृढ गर्दै आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, तालिम, तथा आपतकालीन व्यवस्थापनमा विशेष जोड दिइरहेको छ।
IGP राजु अर्याल को नेतृत्वमा संगठनले डिजिटल प्रणाली, कम्युनिकेशन नेटवर्क, तथा आपूर्ति व्यवस्थापन सुधारमा महत्वपूर्ण सुधार ल्याएको देखिन्छ।
सशस्त्र प्रहरी बलले आपतकालीन उद्धार, हेलिकप्टरबाट राहत ढुवानी, तथा सिमाना क्षेत्रमा निगरानीमा पनि आफ्नो क्षमता बढाएको छ।
निष्कर्ष
सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल, नेपालको समग्र सुरक्षा प्रणालीको एक महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो। मुलुकको आन्तरिक शान्ति, सीमाको सुरक्षा, प्राकृतिक प्रकोपमा उद्धार तथा अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति स्थापनामा समेत यसको भूमिका उल्लेखनीय छ।
२० वर्षभन्दा बढीको इतिहास बोकेको यो संगठन आज आधुनिक प्रविधियुक्त, अनुशासित र बहुआयामिक भूमिकामा अग्रसर भइरहेको छ। राष्ट्रको सुरक्षा, स्थायित्व र जनताको विश्वासको प्रतीकको रूपमा सशस्त्र प्रहरी बलले आफ्नो दायित्वलाई प्रभावकारी ढंगले पुरा गरिरहेको छ।
- ●प्रेस चौतारी नेपाल
- ●जिल्ला प्रहरी कार्यालय, रौतहट
- ●पशुपतिनाथ क्षेत्र विकास कोष
- ●निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल
- ●पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल
- ●गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल
- ●पश्चिम सेती बाँध
- ●माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना
- ●बुढी गण्डकी जलविद्युत आयोजना
- ●सुनकोशी मरिन डाइभर्सन आयोजना
- ●सिक्टा सिंचाई आयोजना
- ●रानी जमरा कूलरिया सिँचाइ आयोजना
- ●महाकाली सिँचाइ आयोजना
- ●भेरी बबई डाइवर्सन मल्टिपर्पज प्रोजेक्ट
- ●बबई सिचाई आयोजना
ज्योतिषहरू
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल
राशिफल लोड हुँदैछ...
Loading footer...
