पश्चिम सेती बाँध

नेपालको पश्चिमी क्षेत्रमा प्रस्तावित पश्चिम सेती बाँध एक ठूलो जलविद्युत आयोजना हो। यो बाँध सेती नदीमा निर्माण गरिनेछ, जुन नेपालकै एउटा महत्वपूर्ण नदी हो। यस परियोजनाले नेपालको ऊर्जा उत्पादनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने आशा गरिएको छ। यस लेखमा, बाँधको डिजाइन, भौगोलिक स्थिति, परियोजनाको पृष्ठभूमि, निर्माणमा देखिएका चुनौतीहरू, वातावरणीय प्रभाव, र आगामी योजनाहरूको बारेमा विस्तारमा चर्चा गरिनेछ।

भौगोलिक स्थिति र परियोजनाको स्थान

पश्चिम सेती बाँध नेपालको सुदूरपश्चिम विकास क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने सेती नदीमा प्रस्तावित छ। यस बाँधको निर्माण स्थल सेती नदीको कर्णाली नदीसँगको संगमबाट करिब ६३ किलोमिटर माथि रहेको छ। बाँधको स्थान दोती र डडेल्धुरा जिल्लामा पर्नेछ भने बाँधको जलाशय क्षेत्र दोती, डडेल्धुरा, बैतडी र बाजङ्ग जिल्लामा फैलिनेछ। विद्युत प्रसारण लाइनहरू दोती, डडेल्धुरा, कैलाली र कञ्चनपुर जिल्लामा हुँदै जाने योजना छ।

बाँधको डिजाइन र संरचना

पश्चिम सेती बाँध एक कंक्रीट फेस्ड रकफिल बाँध हुनेछ, जसको उचाइ १९५ मिटर (६४० फिट) हुनेछ। यस बाँधले सेती नदीको माथिल्लो ४,०२२ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल समेट्नेछ। बाँधको जलाशयको कुल क्षमता १.५६६ बिलियन क्युबिक मिटर (१२७ लाख एकर फिट) हुनेछ। त्यसमध्ये ९२६ मिलियन क्युबिक मिटर (७५ लाख एकर फिट) सक्रिय जलाशय हुनेछ, जुन विद्युत उत्पादनका लागि प्रयोग गरिनेछ। जलाशयको सतह क्षेत्रफल २०.६ वर्ग किलोमिटर (८ वर्ग माइल) र लामाइ २५.१ किलोमिटर (१६ माइल) हुनेछ।

विद्युत उत्पादनको लागि, बाँधबाट ६.७ किलोमिटर लामो हेडरेस टनेल निर्माण गरिनेछ, जसले पानीलाई नदीको १९.२ किलोमिटर लामो मोड छिचोलेर पावर स्टेशनमा पुर्याउनेछ। यो डिजाइनले पानीको उचाइ २५९ मिटर (८५० फिट) को जलविद्युत क्षमता दिन्छ। पावर स्टेशनमा ४ वटा फ्रान्सिस टर्बाइनहरू राखिनेछन्, जसको प्रत्येक क्षमताः १८७.५ मेगावाट हुनेछ, र कुल क्षमता ७५० मेगावाट हुनेछ।

परियोजनाको पृष्ठभूमि

पश्चिम सेती बाँधको निर्माण Snowy Mountain Engineering Corporation (SMEC) कम्पनीले गर्नु पर्ने थियो। परियोजना West Seti Hydropower Company Limited (WSHPL) अन्तर्गत सञ्चालनमा आएको थियो। तर, २०११ मा नेपाल सरकारले निर्माण लाइसेन्स रद्द गरिदियो, किनभने SMEC कम्पनीले लगानी रोक्ने निर्णय गर्यो। यस परियोजनामा लगानी गर्ने महत्वपूर्ण संस्था एशियन डेभलपमेन्ट बैंक र चीन राष्ट्रिय मेसिनरी एन्ड इक्विपमेन्ट इम्पोर्ट एक्सपोर्ट कर्पोरेशनले समेत लगानी फिर्ता लिए।

यस्तो वित्तीय संकटसँगै परियोजनामा ठूला राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक चुनौतीहरू आयो। परियोजनाको बिरोध गर्ने संस्था र स्थानीय बासिन्दाहरूले पर्यावरणीय प्रभाव र विस्थापनलाई लिएर विरोध जनाए।

पर्यावरणीय प्रभाव र सामाजिक चुनौतीहरू

पश्चिम सेती बाँध निर्माण गर्दा पर्ने सबैभन्दा ठूलो चिन्ता यसको पर्यावरणीय प्रभाव हो। बाँध निर्माणबाट नदीको प्राकृतिक बहावमा ठूलो परिवर्तन आउनेछ जसले जैविक विविधतामा असर पुर्याउन सक्छ। बाँधको जलाशयले ठूलो क्षेत्रफलमा बस्ती र खेतीयोग्य जमिन डुबाउने सम्भावना छ। यसले स्थानीय समुदायहरूलाई आफ्नो स्थानबाट विस्थापित हुन बाध्य पार्न सक्छ।

साथै, बाँध निर्माणले स्थानीय वनस्पति, जङ्गली जनावर र नदी पारिस्थितिकीमा असर पुर्‍याउने जोखिम छ। विरोधकर्ताहरूले परियोजनाले नदिको प्रवाहमा असर गरेर माछामाछी लगायत नदीमा निर्भर जनजीवनलाई संकटमा पार्ने बताउँछन्।

लगानी र आर्थिक पक्ष

यस परियोजनामा लगानी गर्ने सबैभन्दा ठूलो चुनौती वित्तीय स्रोतको अभाव थियो। SMEC र WSHPL ले प्रारम्भिक चरणमा लगानी गर्न थाले पनि पछि आर्थिक समस्या देखिएपछि परियोजना ठप्प भयो। २०१० मा एशियन डेभलपमेन्ट बैंक र चीन राष्ट्रिय कम्पनीले लगानी फिर्ता लिएपछि परियोजना संकटमा परेको थियो।

तर, २०११ मा चिनियाँ कम्पनी China Three Gorges Corporation (CTGC) ले परियोजनामा लगानी गर्ने इच्छा देखायो। नेपाल सरकारले पनि यसलाई सार्वजनिक-निजी साझेदारी मार्फत अघि बढाउने प्रस्ताव राख्यो। सरकारले भनेको छ कि परियोजनालाई कुनै पनि हालतमा पूरा गर्ने प्रतिबद्धता छ।

प्राविधिक विवरण र निर्माण प्रक्रिया

पश्चिम सेती बाँधको कंक्रीट फेस्ड रकफिल डिजाइन यसको मजबुतता र दीर्घकालीन टिकाउपन सुनिश्चित गर्न बनाइएको हो। यसमा ठूलो मात्रामा ढुंगा र कंक्रीट प्रयोग गरिन्छ। बाँधको निर्माणमा टनेल खोदाई, बाँधको पर्खाल निर्माण, जलाशय निर्माण र पावर स्टेशन स्थापना जस्ता धेरै जटिल चरणहरू पर्दछन्।

हेडरेस टनेलले नदीको लामो मोड छिचोल्ने भएकाले यसलाई सुरक्षित र कुशल बनाउन आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरिनेछ। टर्बाइनहरू जलविद्युत उत्पादनको हृदय मानिन्छन्, र ४ वटा फ्रान्सिस टर्बाइनले एकसाथ ७५० मेगावाट विद्युत उत्पादन गर्नेछन्।

सामाजिक पक्ष र स्थानीय जनजीवन

यस परियोजनाको सफलताको लागि स्थानीय समुदायसँग सहकार्य अत्यन्त आवश्यक छ। विस्थापन, रोजगार र वातावरणीय संरक्षणमा स्थानीय जनताको हित सुनिश्चित गर्नुपर्ने हुन्छ। विस्थापित हुने परिवारहरूको पुनःस्थापना र जीवनस्तर उकास्न योजनाहरू बनाउनुपर्छ।

सरकारले परियोजनामा स्थानीय जनतालाई रोजगार दिने र उनीहरूको सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता देखाउनु आवश्यक छ। यसले परियोजनामा स्थानीय जनताको सकारात्मक सहभागिता र सहमति सुनिश्चित गर्न मद्दत पुर्याउँछ।

परियोजनाको वर्तमान अवस्था र भविष्य

२०११ पछि परियोजना ठप्प भए तापनि हाल चीनको ठूला कम्पनी CTGC ले पुनः लगानीको सोच बनाएको छ। नेपाल सरकार पनि यसलाई सार्वजनिक-निजी साझेदारी (PPP) मोडल मार्फत अगाडि बढाउने तयारीमा छ।

जलविद्युत परियोजनाहरूले नेपालको ऊर्जा सन्तुलनमा ठूलो योगदान पुर्याउने भएकाले पश्चिम सेती बाँधको महत्व अझै घटेको छैन। समय अनुसार आयोजना अघि बढाउन प्राविधिक, आर्थिक र सामाजिक पक्षहरू सन्तुलनमा राख्नु जरुरी छ।

वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको

सामग्रीको तालिका