रानी जमरा कूलरिया सिँचाइ आयोजना
रानी जमरा कूलरिया सिँचाइ आयोजना नेपाल सरकारको राष्ट्रिय गौरवको रूपमा रहेको एक महत्वपूर्ण सिँचाइ योजना हो। यो परियोजना कर्णाली नदीको चिसापानी क्षेत्रमा अवस्थित छ र कैलाली जिल्लामा सञ्चालनमा रहेको छ। यो आयोजनाले कृषिको उत्पादनशिलता बढाउने र स्थानीय कृषकहरूको जीवनस्तर सुधार गर्ने उद्देश्यले विस्तार गरिएको छ। परियोजनाको मुख्य फाइदा सिंचाइ सेवाको पहुँच विस्तार गरेर खेतीयोग्य जमिनलाई उपजाऊ बनाउनु हो।
रानी जमरा कूलरिया सिँचाइ आयोजनाको सुरुवात सन् १९९६ (१९५३ बीएस) मा रानी पदम कुमारी शाहले ४,००० हेक्टर क्षेत्रफलमा ‘रानी कूलो प्रणाली’ नामक सिँचाइ प्रणालीको रूपमा गरेकी थिइन्। त्यसपछि यसलाई क्रमशः विस्तार गर्दै १९६० बीएस मा धुन्दी राज साहले ३,७०० हेक्टर थपेर ‘जमरा कूलो प्रणाली’ स्थापना गरे। १९७२ बीएस मा मदन महतोले थप ३,३०० हेक्टर क्षेत्रफल जोडेर ‘कूलरिया कूलो प्रणाली’ निर्माण गरियो।
समग्रमा, यस परियोजनाले २०,३०० हेक्टर क्षेत्रफलको सिँचाइ सेवा पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ। यसले गर्दा बिभिन्न चरणहरूमा विस्तार हुँदै आएको ऐतिहासिक महत्व बोकेको परियोजना हो।
रानी जमरा कूलरिया सिँचाइ आयोजना मुख्य रूपमा कृषि क्षेत्रको विकास र कृषकहरूको जीवनस्तर सुधार गर्न गठन गरिएको हो। परियोजनाले निम्न उद्देश्यहरू राखेको छ:
सिँचाइ प्रणालीको विकास गरी कृषिमा निरन्तरता र उत्पादनशिलता वृद्धि गर्ने।
कृषकहरूलाई आधुनिक सिँचाइ प्रविधि र व्यवस्थापन सम्बन्धी तालिम प्रदान गर्ने।
सिँचाइका साथै सिँचाइ क्षेत्रसम्म पुग्ने सडक, पुल, र अन्य पूर्वाधारको विकास।
वातावरणीय व्यवस्थापनलाई ध्यानमा राख्दै परियोजना सञ्चालन गर्ने।
यस परियोजना तीन मुख्य अंशहरूमा विभाजित गरिएको छ:
यो परियोजना नेपाल सरकार र विश्व बैंकबाट संयुक्त रूपमा वित्त पोषण गरिएको छ। परियोजनाको कुल लागत लगभग ७१.८ मिलियन अमेरिकी डलर रहेको छ। यसको विवरण यस प्रकार छ:
सिँचाइ प्रणाली विकास: लगभग ५२.९ मिलियन अमेरिकी डलर
कृषक प्रशिक्षण तथा विकास: १३.४ मिलियन अमेरिकी डलर
परियोजना व्यवस्थापन: ५.५ मिलियन अमेरिकी डलर
परियोजनाले बनाएका मुख्य पूर्वाधारहरूले सिँचाइ सेवामा ठूलो योगदान पुर्याएका छन्। मुख्य संरचनाहरूमा कूलरिया, जमरा, रानी क्यानालहरूको विकास र सञ्चालन रहेका छन्। यी क्यानालहरूबाट पानीलाई विभिन्न खेतहरूमा प्रभावकारी रूपमा वितरण गरिन्छ। साथै, ३७ हेड रेगुलेटरले पानीको मात्रा नियन्त्रित गर्दछ। यस्ता संरचनाहरूले प्रणालीलाई दीर्घकालीन र टिकाऊ बनाएका छन्।
रानी जमरा कूलरिया सिँचाइ आयोजनाले स्थानीय कृषकहरूको जीवनमा ठुलो सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। कृषि उत्पादनमा विशेष गरी धानको उत्पादन क्षमता राष्ट्रिय औसत ३.५ टन प्रति हेक्टरको तुलनामा ३.८ टन प्रति हेक्टरसम्म पुगेको छ। यसले कृषकहरूको आम्दानी बढाउन मद्दत पुर्याएको छ।
सिंचाइको निरन्तर पहुँचले गर्दा खेतीको दोहोरो सिजन सम्भव भएको छ, जसले खाद्यान्न सुरक्षामा ठूलो योगदान पुर्याएको छ। स्थानीय युवाहरूलाई तालिम दिएर कृषि क्षेत्रमा आत्मनिर्भर बनाउने काम पनि भैरहेको छ।
परियोजनामा वातावरणीय व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ। क्यानाल निर्माण र सञ्चालन गर्दा माटोको कटान, जलाशय प्रदूषण, र स्थानीय पारिस्थितिकी तंत्रमा पर्ने प्रभावलाई न्यूनिकरण गर्न उपायहरू अपनाइएका छन्। यसले परियोजनालाई दीर्घकालीन रूपमा टिकाऊ बनाउने वातावरणीय सुरक्षा सुनिश्चित गर्दछ।
यद्यपि परियोजना सफल रूपमा अगाडि बढिरहेको छ, केही चुनौतीहरू अझै बाँकी छन्।
मौसम परिवर्तन र प्रकोपले सिँचाइ संरचनाहरूमा असर पुर्याउन सक्छ।
स्थानीय कृषकहरूलाई नयाँ प्रविधि अपनाउन अझ बढी तालिम र जागरूकता आवश्यक छ।
परियोजनाको पूर्ण कार्यान्वयन र संचालनका लागि दीर्घकालीन व्यवस्थापन र अनुगमन प्रणाली आवश्यक छ।
तर यी चुनौतीहरू पार गर्दै, परियोजनाले क्षेत्रीय कृषिमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने सम्भावना बोकेको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
