महाकाली सिँचाइ आयोजना

नेपालको पश्चिमी सीमा क्षेत्रमा अवस्थित महाकाली नदीको पानीलाई सिँचाइका लागि उपयोग गर्ने उद्देश्यले महाकाली सिँचाइ आयोजना स्थापना गरिएको हो। यो आयोजना नेपालको राष्ट्रिय गौरव परियोजनामध्ये एक मानिन्छ र यसले कञ्चनपुर र कैलाली जिल्लाका कृषकहरूलाई वर्षभरि सिँचाइ सुविधा उपलब्ध गराउने लक्ष्य राख्दछ।

परियोजनाको इतिहास र विकासक्रम

महाकाली सिँचाइ आयोजना अन्तर्गतको मुख्य संरचना शाराडा बाँध हो, जुन १९२८ मा ब्रिटिश-भारतीय सरकारद्वारा निर्माण गरिएको थियो। यस बाँधबाट महाकाली नदीको पानीलाई नेपालतर्फ मोडेर सिँचाइका लागि प्रयोग गरिन्छ। परियोजनाको मुख्य नहरको निर्माण १९७५ मा सुरु भएको थियो र ३,४०० हेक्टर क्षेत्रफलमा सिँचाइ सुविधा पुर्याउने लक्ष्य राखिएको थियो।

१९७६ मा अन्तर्राष्ट्रिय विकास संघ (IDA) ले परियोजनामा वित्तीय सहयोग गर्ने सहमति जनाएको थियो र १९८० मा पाँच वर्षे कार्यान्वयन अवधिसहित सम्झौता गरिएको थियो। पहिलो चरण १९८८ मा सम्पन्न भएको थियो। दोस्रो चरणको सम्झौता १९८८ मा भएको थियो र १९९७ मा सम्पन्न भएको थियो।

महाकाली सन्धि र तेस्रो चरणको प्रस्ताव

नेपाल र भारत बीचको महाकाली सन्धि १९९६ मा भएको थियो, जसअन्तर्गत महाकाली नदीको समग्र विकासका लागि साझा योजना बनाउने सहमति भएको थियो। यस सन्धिमा शाराडा बाँध, तानाकपुर बाँध र पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय आयोजना समावेश गरिएको छ। यस सन्धिअनुसार, नेपालले शाराडा बाँधबाट वर्षा ऋतुमा २८.३५ घनमिटर प्रति सेकेन्ड र शुष्क ऋतुमा ४.२५ घनमिटर प्रति सेकेन्ड पानी प्राप्त गर्ने अधिकार राख्दछ।

तेस्रो चरणको निर्माण २००६ मा सुरु गरिएको थियो। यस चरणअन्तर्गत नेपालतर्फको मुख्य नहरको कुल लम्बाइ १५१ किलोमिटर रहेको छ, जसमा २०२३ सम्म २८.५ किलोमिटर नहर निर्माण सम्पन्न भएको छ। बाँकी नहरको निर्माण कार्य जारी छ।

विकासका चुनौतीहरू र प्रगति

महाकाली सिँचाइ आयोजना तेस्रो चरणको निर्माण कार्यमा विभिन्न चुनौतीहरूको सामना गर्नुपरेको छ। परियोजनाको कुल लागत अनुमानित रु ३५ अर्ब रहेकोमा हालसम्म रु ७.६८ अर्ब खर्च भएको छ। निर्माण कार्यमा ढिलाइका कारण परियोजनाको भौतिक प्रगति २२ प्रतिशत मात्र भएको छ।

नहरको निर्माणमा बजेट अभाव, भूमि अधिग्रहणमा समस्या, वन क्षेत्रको उपयोगमा विवाद र भारतसँगको पानी आपूर्ति सम्बन्धी समझदारीको अभाव जस्ता समस्याहरू रहेका छन्। यी समस्याहरूका कारण परियोजनाको कार्यान्वयनमा ढिलाइ भएको छ।

भविष्यका योजनाहरू र सम्भावनाहरू

महाकाली सिँचाइ आयोजना सम्पन्न भएपछि कञ्चनपुर र कैलाली जिल्लाका ३३,५२० हेक्टर क्षेत्रफलमा सिँचाइ सुविधा पुर्याइने लक्ष्य राखिएको छ। यसले कृषकहरूको उत्पादन क्षमता वृद्धि गर्नेछ र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न मद्दत पुर्याउनेछ।

नेपाल सरकारले आगामी वर्षमा नहरको बाँकी भागको निर्माण कार्य तीव्रता दिने योजना बनाएको छ। साथै, तानाकपुर बाँधबाट पानी आपूर्ति सुनिश्चित गर्न भारतसँगको सहकार्यलाई थप सुदृढ पार्ने प्रयास गरिरहेको छ।

वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको

सामग्रीको तालिका