राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड नेपालमा उच्च माध्यमिक तहको परीक्षा र शिक्षाको व्यवस्था गर्ने प्रमुख निकाय हो। यस बोर्डको स्थापना शिक्षा ऐन (आठौं संशोधन), २०७३ बमोजिम भएको हो। यस संशोधन ऐन कार्यान्वयनमा आएपछि साविकको उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद् (HSEB) लाई रूपान्तरण गरी राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको रुपमा सञ्चालनमा ल्याइएको हो।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको केन्द्रीय कार्यालय सानोठिमी, भक्तपुर मा अवस्थित छ। यो बोर्डले कक्षा १० (एसईई) तथा कक्षा ११ र १२ (एसएलसीई) का परीक्षाहरूको आयोजना र व्यवस्थापन गर्छ। साथै, बोर्डले परीक्षा प्रणालीको सुधार, दक्ष मानव स्रोतको निर्माण, र राष्ट्रिय विकासका लागि आवश्यक शिक्षा प्रणालीको विकासमा केन्द्रित भई काम गरिरहेको छ।
यस बोर्डको प्रमुख उद्देश्य देशको समग्र शैक्षिक गुणस्तर सुधार गर्नुका साथै सीपयुक्त, दक्ष र जिम्मेवार मानव संसाधन तयार पार्नु हो, जसले नेपालको सामाजिक, आर्थिक र प्राविधिक विकासमा योगदान पुर्याउन सकोस्। बोर्डले परीक्षाहरूको निष्पक्षता, पारदर्शिता, र गुणस्तरीय परिणाम सुनिश्चित गर्ने काम गर्छ।
यसैगरी, राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले शिक्षा प्रणालीलाई आधुनिक, समावेशी र परिणाममुखी बनाउन भूमिका खेलेको छ। परीक्षा प्रणालीको विकास, पाठ्यक्रम अनुसारको मूल्यांकन, र डिजिटल प्रणालीको प्रयोगमार्फत विद्यार्थीहरूको क्षमता परीक्षणलाई अझ प्रभावकारी बनाउन बोर्ड निरन्तर क्रियाशील रहँदै आएको छ।
शिक्षा (आठौँ संशोधन) ऐन, २०७३ लागू भएपश्चात् उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद् (उ.म.शि.प.) खारेज भई त्यसको सट्टामा राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड (रा.प.बो.) स्थापना भइसकेको छ। यस परिवर्तनसँगै, विगतमा उ.म.शि.प.मार्फत सञ्चालित कार्यहरू — जस्तै विद्यालयलाई सम्बन्धन प्रदान गर्ने, अनुमति दिने, छात्रवृत्ति व्यवस्थापन गर्ने तथा विद्यालय सञ्चालनसँग सम्बन्धित प्रशासनिक कार्यहरू — अब स्थानीय तहबाट व्यवस्थापन गरिने व्यवस्था गरिएको छ।
त्यस्तैगरी, पाठ्यक्रम निर्माण, विकास, र समकक्षता निर्धारण जस्ता शैक्षिक कार्यहरू पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको जिम्मेवारीमा राखिएको छ। कक्षा १० को एस.इ.इ. परीक्षा तथा कक्षा ११ र १२ को एस.एल.सी.ई. परीक्षा सम्बन्धी सम्पूर्ण कार्यहरू राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको अधिकार क्षेत्रमा समावेश गरिएका छन्। कक्षा १० को परीक्षा प्रादेशिक तहमा सञ्चालन गरिने छ भने, सम्पूर्ण विद्यालय शिक्षाको परीक्षा प्रणालीलाई समेत दिशानिर्देश दिने जिम्मेवारी रा.प.बो. को कार्यक्षेत्रभित्र पर्दछ।
ऐनअनुसार, विद्यालय तहको परीक्षा सञ्चालन, व्यवस्थापन र गुणस्तर अभिवृद्धिको उद्देश्यले स्थापना गरिएको राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको मुख्य कार्य परीक्षा प्रणालीको विकास हो। रा.प.बो.लाई स्वशासित र संगठित संस्थाको रूपमा परिभाषित गरिएको छ, जसले आफ्नो छुट्टै छाप प्रयोग गरी सम्पूर्ण कामकाज सञ्चालन गर्छ। पूर्व उ.म.शि.प.को परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयबाट सञ्चालन भइरहेका सम्पूर्ण प्रक्रिया अब बोर्डमार्फत भइरहेका छन्। साथै, उ.म.शि.प.को नाममा रहेको सम्पूर्ण चल/अचल सम्पत्ति र दायित्वहरू राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डमा स्थानान्तरण गरिएका छन्।
यसरी, रा.प.बो. ले नेपालको विद्यालय शिक्षा प्रणालीमा एकीकृत र व्यावसायिक परीक्षा प्रणालीको विकास गर्दै शिक्षा क्षेत्रको रूपान्तरणमा योगदान पुर्याइरहेको छ।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको संरचना ऐनअनुसार निम्नानुसार गठन गरिएको छ। बोर्डको अध्यक्ष नेपाल सरकारबाट नियुक्त गरिन्छ, जसका लागि मान्यताप्राप्त विश्वविद्यालयबाट कम्तीमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेका र शिक्षा तथा परीक्षा सम्बन्धी क्षेत्रमा कम्तिमा बाह्र वर्षको अनुभव भएका व्यक्तिहरूमध्येबाट लोकसेवा आयोगको अध्यक्षको अध्यक्षतामा ख्यातिप्राप्त शिक्षाविद्हरूमध्ये कम्तीमा एकजना महिला अनिवार्य रहने गरी मन्त्रालयले मनोनयन गरेको दुई सदस्यीय समितिको सिफारिसका आधारमा नियुक्ति गरिन्छ।
बोर्डमा शिक्षा मन्त्रालयका सचिव उपाध्यक्षको रूपमा रहनेछन्। साथै, शिक्षा मन्त्रालयको सहसचिव (विद्यालय शिक्षा हेर्ने), शिक्षा विभागका महानिर्देशक, पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक, प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद् (CTEVT) का सदस्य सचिव, त्रिभुवन विश्वविद्यालयका परीक्षा नियन्त्रक बोर्डका सदस्यका रूपमा रहनेछन्।
त्यसैगरी, प्राध्यापन, शिक्षा प्रशासन वा परीक्षा क्षेत्रका कम्तीमा दश वर्षको अनुभवसहित विशेषज्ञता हासिल गरेका व्यक्तिहरूमध्येबाट बोर्डले कम्तीमा दुईजना महिला सहित तीनजना सदस्य मनोनीत गर्नेछ। साथै, सामुदायिक तथा संस्थागत माध्यमिक विद्यालयका प्राचार्यहरूमध्ये कम्तीमा एकजना महिला अनिवार्य रहने गरी मन्त्रालयले दुईजना सदस्य मनोनयन गर्नेछ। अन्तमा, नेपाल शिक्षा सेवाका राजपत्रांकित प्रथम श्रेणीका अधिकृत वा बोर्डका वरिष्ठ कर्मचारीहरूमध्येबाट मन्त्रालयले तोकेको एकजना कर्मचारी सदस्य रहनेछन्।
यसरी विविध तहका नीतिनिर्माता, प्रशासक, शैक्षिक विशेषज्ञ तथा विद्यालय प्रतिनिधिहरूको सहभागितासहित बोर्डको संरचना व्यापक र समावेशी रूपमा निर्माण गरिएको छ, जसले राष्ट्रिय परीक्षा प्रणालीको प्रभावकारी सञ्चालन र सुधारमा टेवा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको काम, कर्तव्य र अधिकार शिक्षा मन्त्रालयले स्वीकृत गरेको परीक्षा सम्बन्धी नीतिको अधीनमा रही निर्धारण गरिएको छ। बोर्डले नीति निर्माण गरी त्यसको कार्यान्वयन गर्ने वा गराउने प्रमुख जिम्मेवारी वहन गर्दछ। यसका साथै, बोर्डको दीर्घकालीन योजना तयार पार्ने र त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने अथवा गराउने कार्य पनि बोर्डकै दायित्वमा पर्छ।
विद्यालय शिक्षाको परीक्षाको मर्यादा र गुणस्तर कायम छ कि छैन भन्ने विषयमा मूल्यांकन गर्ने वा गराउने काम समेत बोर्डले गर्नेछ। बोर्डको वार्षिक बजेट र कार्यक्रम स्वीकृत गर्ने अधिकार समेत बोर्डमा निहित छ।
बोर्डले आफ्ना कामहरू सुचारु रूपमा सञ्चालन गर्न आवश्यक पर्ने आर्थिक स्रोत जुटाउने जिम्मेवारी पनि लिन्छ। त्यसैगरी, बोर्डले आफ्नो आवधिक तथा वार्षिक प्रतिवेदन तयार गरी शिक्षा मन्त्रालयमा पेश गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यस्तै, तोकिए अनुसारका अन्य कार्यहरू समेत बोर्डले गर्ने वा गराउने व्यवस्था गरिएको छ।
यसरी, राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको प्रमुख उद्देश्य भनेको विद्यालय शिक्षाको परीक्षा प्रणालीलाई व्यवस्थित, गुणस्तरीय र उत्तरदायी बनाउँदै नेपालको समग्र शैक्षिक विकासमा टेवा पुर्याउनु हो।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको कार्यालय साविकको उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद्को कार्यालयमै स्थापना भई नियमित रूपमा दैनिक कार्यहरू संचालन भइरहेको छ। बोर्ड अन्तर्गत कक्षा ११ र १२ को परीक्षा तथा कक्षा १० (एस.इ.इ) को परीक्षा सम्बन्धी कार्यहरू छुट्टाछुट्टै परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयहरूबाट सञ्चालनमा आएका छन्।
बोर्डको केन्द्रीय कार्यालय, सातवटै प्रदेशमा रहेका प्रदेश कार्यालयहरू र जिल्लास्तरमा रहेका शाखा कार्यालयहरू मार्फत विभिन्न सेवा कार्यहरू सम्पन्न हुने गर्दछन्। विशेष गरी विद्यार्थीहरूका लागि परीक्षा प्रमाणपत्र, ग्रेडसिट, ट्रान्सक्रिप्ट लगायतका दस्तावेज वितरण गर्ने कार्य यी कार्यालयहरूबाट सम्पन्न हुन्छ।
पुराना विद्यार्थीहरूको प्रमाणपत्रहरूमा “National Examinations Board” को छाप प्रयोग गरिएको छ, साथै प्रमाणपत्रको तल भागमा निम्न वाक्यांश उल्लेख गरिएको हुन्छ:
NB:- "This certificate has been issued by the National Examinations Board pursuant to clause 41 (2) of the Education Act (8th Amendment), 2073 B.S. (2016 A.D.)"
यसप्रकार, नयाँ संरचनाअनुसार बोर्डले आफ्ना सबै परीक्षा सम्बन्धी कार्यहरू व्यवस्थित रूपले सञ्चालन गरिरहेको छ, जसले शैक्षिक प्रमाणिकरणको एकरुपता र विश्वसनीयता कायम राख्न मद्दत पुर्याइरहेको छ।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको कार्यक्षेत्र विद्यालय तहको माध्यमिक शिक्षा अन्तर्गत कक्षा १० (एस.इ.इ) र माध्यमिक तहको अन्त्यमा हुने कक्षा १२ सम्मको परीक्षासम्म सीमित गरिएको छ।
कक्षा १० को परीक्षा प्रदेश तहमा संचालन गरिने व्यवस्था गरिएको छ, जसअन्तर्गत प्रत्येक प्रदेशले बोर्डको मापदण्डअनुसार परीक्षा सञ्चालन गर्ने कार्य गर्दछ। यसले क्षेत्रीय स्तरमा परीक्षा व्यवस्थापनमा विकेन्द्रीकरण ल्याएको छ।
त्यस्तै, कक्षा ११ र १२ को परीक्षा भने केन्द्रिय तहबाट नै राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले नै प्रत्यक्ष रूपमा आयोजना गर्दछ। यसबाट माध्यमिक तहको अन्तिम परीक्षाको एकरुपता, गुणस्तर र प्रमाणिकताको सुनिश्चितता गरिएको छ।
यसरी बोर्डको कार्यक्षेत्रले नेपालको माध्यमिक शिक्षा प्रणालीलाई प्रभावकारी, व्यवस्थित र उत्तरदायी बनाउने उद्देश्य राखेको छ।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले आफ्नो सेवा प्रभावकारी ढंगले प्रवाह गर्न ७ वटा प्रदेश कार्यालयहरू स्थापना गरेको छ, जसले सम्बन्धित प्रदेशभित्रको परीक्षा प्रणालीको व्यवस्थापन, प्रमाणपत्र वितरण, र अन्य प्रशासनिक कार्यहरू सम्पादन गर्दछन्।
यसका अतिरिक्त, बोर्ड अन्तर्गत ४ वटा जिल्लास्थित शाखा कार्यालयहरू पनि रहेका छन्, जसले जिल्ला शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाईसँग समन्वय गर्दै सेवा प्रवाहका कार्यहरू सञ्चालन गरिरहेका छन्।
यी शाखा तथा प्रदेश कार्यालयहरूले स्थानीय तहमा परीक्षा सम्बन्धी सेवा सरल, पहुँचयोग्य र व्यवस्थित बनाउने लक्ष्य राखेका छन्। यस प्रणालीले बोर्डका कामलाई विकेन्द्रीकृत बनाउँदै विद्यार्थी र विद्यालयहरूलाई सहज सेवा प्रदान गर्ने वातावरण सिर्जना गरेको छ।
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले आफ्नो प्रशासनिक तथा परीक्षा सम्बन्धी कार्यहरू प्रभावकारी रूपमा सम्पादन गर्न ७ वटा प्रदेश कार्यालयहरू तथा ५ वटा शाखा कार्यालयहरू स्थापना गरेको छ।
यी सबै कार्यालयहरूले जिल्ला स्थित शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइहरूसँग समन्वय गरेर विद्यार्थीहरूलाई आवश्यक सेवा प्रवाह गर्ने काम गरिरहेका छन्।
प्रदेश कार्यालयहरूले सो प्रदेश अन्तर्गतका सम्पूर्ण परीक्षा व्यवस्थापन, प्रमाणपत्र वितरण, र अन्य प्राविधिक तथा प्रशासनिक सहयोगका कार्यहरू सम्हाल्ने जिम्मेवारी पाएका छन्।
शाखा कार्यालयहरूले जिल्लास्तरीय परीक्षा व्यवस्थापन र बोर्डको अन्य सेवा सञ्चालनका कार्यहरूमा सहयोग पुर्याउने उद्देश्यले काम गरिरहेका छन्। यस प्रणालीले बोर्डको सेवा थप प्रभावकारी र पहुँचयोग्य बनाएको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
