नेपाली सेना
नेपाली सेना, जसलाई गोरखाली सेना पनि भनिन्छ, नेपालको भूमि सेनाको रुपमा कार्यरत छ। यो सेनाको स्थापना सन् १५६० मा गोरखा राज्यको स्थापनासँगै भएको हो। शुरुवाती नाम गोरखाली सेना थियो, जसले पछि नेपाल एकीकरण पछि 'रॉयल नेपाली सेना' नाम पायो। सन् २००८ मा राजतन्त्र समाप्त भएसँगै यसको नाम 'नेपाली सेना' राखिएको हो। नेपाली सेना नेपालको सुरक्षा, भूमि युद्ध र राष्ट्रिय एकता कायम राख्न जिम्मेवार छ।
नेपाली सेनाको इतिहास नेपालको राष्ट्रिय एकीकरण र स्वाभिमानसँग गहिरो रूपमा गाँसिएको छ। यसको सुरुवात गोरखा राज्यका राजा पृथ्वीनारायण शाहको नेतृत्वमा भएको नेपाल एकीकरण अभियानबाट भएको हो। सन् १७४४ मा गोर्खाली सेनाले काठमाडौं उपत्यकाको प्रवेशद्वार मानिने नुवाकोटलाई कब्जामा लिएपछि नेपालको एकीकरण प्रक्रिया तीव्र गतिमा अघि बढ्यो। गोर्खाली सेनाले एकपछि अर्को गर्दै बाइसे–चौबीसे राज्यहरूलाई समेट्दै आजको नेपाल निर्माणको आधार तयार गर्यो। यो सेना केवल सैन्य विजयमा मात्र सीमित रहेन, उसले प्रशासनिक एकीकरणमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।
नेपाली सेनाले १८१४ देखि १८१६ सम्मको अंग्रेज–नेपाली युद्धमा देखाएको साहस र रणनीतिक दृढताले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत प्रशंसा पायो। यद्यपि युद्धको परिणामस्वरूप नेपालले सुगौली सन्धिमा केही भूभाग गुमाउनुपर्यो, तर नेपाली सेनाको बहादुरीले अंग्रेजहरूको सम्मान जित्यो। त्यसपछि ब्रिटिश सरकारले नेपाली सैनिकहरूलाई आफ्नै गोर्खा रेजिमेन्टमा भर्ती गर्न सुरु गर्यो, जसले ‘गोरखा सैनिक’को प्रतिष्ठा विश्वभर फैलायो।
दोस्रो विश्वयुद्धका दौरान नेपाली सैनिकहरूले ब्रिटिश सेनाको तर्फबाट लड्दै विभिन्न युद्धभूमिमा साहसपूर्वक योगदान दिए। त्यस क्रममा हजारौं नेपाली जवानले ज्यान गुमाए भने धेरैले अद्वितीय बहादुरीका कारण उच्च पदक र सम्मान प्राप्त गरे। आजसम्म पनि गोरखा सैनिकहरू विश्वभरि अनुशासन, निष्ठा, र वीरताको प्रतिक मानिन्छन्। नेपाली सेनाको इतिहास केवल सैन्य शक्ति प्रदर्शनको कथा होइन; यो राष्ट्रनिर्माण, स्वाधीनता रक्षा, र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मानको गौरवशाली दस्तावेज हो।
नेपाली सेना नेपालको राष्ट्रिय सुरक्षाको मेरुदण्ड हो, जसमा हाल करिब ९८,००० सैनिक कार्यरत छन्। यसको मुख्यालय राजधानी काठमाडौंमा अवस्थित छ, जहाँबाट समग्र सैनिक प्रशासनिक कार्यहरू सञ्चालन गरिन्छ। नेपालको सातै प्रदेश अनुसार सेना संरचनागत रूपमा विभाजित गरिएकाले आठ डिभिजनहरू स्थापना गरिएको छ, जसले क्षेत्रीय सुरक्षा सुनिश्चित गर्न विविध जिम्मेवारी सम्हालिरहेका छन्। यी डिभिजनहरूबाट सीमावर्ती सुरक्षा, विपद् व्यवस्थापन, आन्तरिक शान्ति कायम राख्नेदेखि लिएर विकास निर्माणमा समेत सेनाको भूमिका देखिन्छ।
सामान्य सैनिक फौजबाहेक नेपाली सेनामा विशिष्ट इकाईहरू पनि छन्। तीमध्ये विशेष सैनिक बल (Special Forces), हवाई सेना (Air Wing), सिग्नल ब्रिगेड (संचार व्यवस्थापन), आर्टिलरी ब्रिगेड (तोपखाना), र इन्जिनियर ब्रिगेड (पूर्वाधार निर्माण) प्रमुख हुन्। यी इकाईहरूले आधुनिक युद्धकला, प्राविधिक सहायता, र विपद् व्यवस्थापनमा उल्लेखनीय योगदान दिँदै आएका छन्।
संवैधानिक दृष्टिले नेपालको राष्ट्रपति नेपाली सेनाका सर्वोच्च कमाण्डर (Supreme Commander-in-Chief) हुन्। तर, दैनिक संचालन, रणनीतिक निर्देशन र व्यवस्थापन सेनाको प्रमुख, अर्थात् "मुख्य सेनापति" (Chief of the Army Staff - COAS) को नेतृत्वमा सञ्चालन हुन्छ। हाल (सन् २०२५ अनुसार) जनरल अशोक राज सिग्देल नेपाली सेनाका मुख्य सेनापति छन्। उनी सेनाभित्र सुधार, व्यावसायिकता, र अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति मिसनहरूमा सक्रिय सहभागिताका लागि चिनिन्छन्। नेपाली सेनाले आन्तरिक सुरक्षा मात्र होइन, संयुक्त राष्ट्रसंघको शान्ति मिसनहरूमा समेत विश्वव्यापी प्रतिष्ठा कमाएको छ।
नेपाल सेनाको इतिहासका प्रमुख युद्ध र अभियानहरूको संक्षिप्त विवरण छ:
नेपाली सेनाले संयुक्त राष्ट्र शान्ति सेना अभियानमा निकै महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। लेबनन, सोमालिया, हैती, सिएरा लियोन, सुडान, माली लगायत विभिन्न समस्याग्रस्त र द्वन्द्वग्रस्त देशहरूमा नेपाली सैनिकहरू शान्ति सुरक्षा, मानविय सहायता, र पुनर्निर्माणका काममा सक्रिय छन्। यसले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा जिम्मेवार र विश्वसनीय सुरक्षा साझेदारको रूपमा स्थापित गरेको छ। नेपाली सेनाको यस्तो सेवा केवल देशको रक्षा मात्र नभई विश्व शान्तिमा योगदान गर्ने महत्वपूर्ण कडी पनि हो।
२००६ को लोकतान्त्रिक आन्दोलनपछि नेपाली सेनामा आएको महत्वपूर्ण परिवर्तनले यसलाई जनताको निकट बनाउने र लोकतन्त्र अनुकूल बनाउने दिशा मा कदम चालियो। सेनाको नामकरण परिवर्तन गरिनु मात्र होइन, यसको संरचना र भूमिका पनि नागरिक नियन्त्रणमा ल्याउन पहल गरियो जसले सेना र जनता बीचको दूरी घटायो। यसपछिका वर्षहरूमा सेनाको आधुनिकरणमा जोड दिइयो — अत्याधुनिक सैन्य प्रविधि र उपकरणहरू अपनाउने, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको तालिमहरू सञ्चालन गर्ने, र शान्ति सेना लगायत विश्वव्यापी सहयोगमा सक्रिय सहभागिता जनाउने काम तीव्र बनाइयो। यी सबैले नेपाली सेनालाई केवल परम्परागत सुरक्षा बल मात्र नभई समयसापेक्ष र प्रगतिशील संस्थाको रूपमा स्थापित गरिदिएको छ।
सन् २००८ मा नेपालको राजनीतिक परिर्वतनसँगै राजा र राजतन्त्र समाप्त भएसँगै ‘रॉयल नेपाली सेना’ लाई ‘नेपाली सेना’ मा नाम परिवर्तन गरियो। यसले देशको लोकतान्त्रिक व्यवस्था र जनताको सार्वभौम अधिकारलाई सम्मान गर्ने संकेत गर्यो। नेपाली सेना देशको आधिकारिक भूमि सेना हो र राष्ट्रिय सुरक्षा, सार्वभौमता, र राष्ट्रिय हितको संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी बहन गर्दछ। यसले लोकतान्त्रिक मूल्य र संविधानको पालना गर्दै आफ्नो कर्तव्य निर्वाह गर्दछ।
नेपाली सेनाको सर्वोच्च नेतृत्व राष्ट्रपतिले सम्हाल्नुहुन्छ, जसले सेनाको सर्वोच्च कमाण्डरको भूमिका निर्वाह गर्नुहुन्छ। सेनाको दैनिक प्रशासन, सञ्चालन, र रणनीतिक निर्णयहरूको कार्यान्वयन मुख्य सेनापति मार्फत गरिन्छ, जो सेनाको सबैभन्दा उच्च पद हो। हाल (सन् २०२५ सम्म) जनरल अशोक राज सिग्देल मुख्य सेनापति पदमा हुनुहुन्छ। सेनाको नेतृत्व संरचनामा सहायक मुख्य सेनापति, डिभिजन कमाण्डरहरू, ब्रिगेडियरहरू लगायत विभिन्न स्तरका उच्च अधिकारीहरू रहेका छन्, जसले सेनाको प्रभावकारी सञ्चालन सुनिश्चित गर्छन्।
यस संरचनाले नेपाली सेनालाई सुचारु, अनुशासित, र राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि सक्षम बनाउन सहयोग पुर्याउँछ।
नेपाली सेनामा विभिन्न शाखाहरू छन् जसले विभिन्न सैन्य आवश्यकता पूरा गर्छन्।
भूमि सेना (Infantry): सैनिकहरूको मुख्य अंग जसले स्थलगत लडाइँ गर्छ।
आर्टिलरी: तोपखाना, मिसाइल र हवाई सुरक्षा इकाइहरू।
सिग्नल इकाई: सञ्चार व्यवस्थापन गर्ने शाखा।
इन्जिनियरिङ ब्रिगेड: सडक, पुल निर्माण र युद्धभूमिमा पूर्वाधार विकास गर्छ।
मेडिकल सेवा: युद्ध तथा शान्ति मिसनमा सैनिकहरूको स्वास्थ्य सेवा गर्छ।
विमान सेवा: नेपाली सेनाको सशस्त्र हवाई इकाइ जसले आकाशबाट सुरक्षा र आपत्कालीन सहायता दिन्छ।
नेपाली सेनाले अत्यन्त कडा र नियमित तालिम प्रणाली अपनाएको छ। नयाँ भर्ती भएकाहरूलाई सबैभन्दा पहिले आधारभूत सैनिक तालिम प्रदान गरिन्छ, जसले उनीहरूलाई सैन्य अनुशासन, हतियार चलाउने कला, शारीरिक क्षमता, र सुरक्षासम्बन्धी ज्ञानमा दक्ष बनाउँछ। त्यसपछि विशेष अभियान तालिम दिइन्छ जसले जङ्गली, पर्वतीय र कठिन भौगोलिक क्षेत्रमा संचालन गर्न सक्ने क्षमता विकास गराउँछ। कमाण्डो तालिमले विशेष गरी छिटो, सटीक, र जोखिमपूर्ण कार्यहरू गर्न सक्षम बनाउँछ भने पर्वतीय युद्ध तालिमले नेपालको दुर्गम हिमाली भूभागमा संचालनको लागि आवश्यक सीप र सहनशीलता प्रदान गर्छ।
नेपाली सेनाले विभिन्न विदेशी देशहरूसँग पनि तालिम र सहकार्य गर्दै आएको छ। भारत, चीन, संयुक्त राज्य अमेरिका, र बेलायत जस्ता राष्ट्रसँग सैन्य तालिम आदानप्रदान, संयुक्त अभ्यास, र सैन्य कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तार गरिरहेको छ। यसले नेपाली सेनालाई आधुनिक प्रविधि, रणनीति, र युद्धशैलीसँग परिचित गराउँछ र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धी र सक्षम बनाउन मद्दत गर्छ। यी सबै तालिम र सहकार्यले नेपाली सेनाको क्षमतामा निरन्तर सुधार ल्याइरहेको छ।
ज्योतिष विवरण लोड हुँदैछ...
राशिफल लोड हुँदैछ...
वीरगञ्ज । अत्यधिक गर्मीले पठनपाठनमा समस्या भए पनि पर्सा र बाराका स्थानीय तहले तीन दिन विद्यालय बन्द गर्ने भएका छन् । पर्साको पोखरिया नगरपालिका प्रमुख प्रदुमनप्रसाद चौहानले अत्यधिक गर्मीको कारणले जेठ २८ गतेदेखि ३० गतेसम्मका लागि पालिकाभित्रका सामुदायिक र संस्थागत विद्यालयमा गर्मी बिदा दिने निर्णय गरेको जानकारी दिए । “अत्यधिक गर्मीको
